Boekhandel de Rooie Rat

Lezing: Spinoza's politieke filosofie
Spreker: Miriam van Reijen

Spinoza Spinoza is lang niet of nauwelijks in verband gebracht met politieke filosofie. Spinoza is de filosoof van de Ethica. Toch is er in al zijn werken aandacht voor het samenleven van mensen en voor het aandeel van de machthebber(s) ... (more)in vrede, veiligheid en vrijheid in de staat.
Sinds de 60er jaren van de vorige eeuw is er sprake van een heropleving van de belangstelling voor Spinoza, dankzij filosofen en psychoanalytici als Althusser, Balibar, Lacan en Deleuze. Hun 'lezing van Spinoza' vanuit Marx en Freud leidde tot aandacht voor zijn psychologische en politieke filosofie.
Spinoza's politieke filosofie gaat uit van 'de mens zoals hij is, en niet zoals hij zou moeten zijn'. Daarin komt hij overeen met Machiavelli, wiens werk hij bestudeerd had, en die hij in zijn Politiek traktaat een 'uiterst scherpzinnig en wijs man' noemt. Het verschijnsel 'macht' neemt bij Spinoza een centrale plaats in zijn filosofie in. Alle eindige dingen, waaronder mensen, hebben als manifestatie van de goddelijke natuur macht en pogen te volharden in hun bestaan. Wanneer individuen zich aaneensluiten en een menigte vormen, hebben zij meer macht. Elke staatsvorm is een dynamische machtsverhouding tussen de overheid en de menigte. Zijn gelijkstelling van recht aan macht en zijn stelling dat iedereen altijd uit is op eigen belang, en zich daarom niet aan beloften en afspraken kan houden zodra hij meent dat verbreken voordeliger is, roepen nog altijd vragen en bezwaren op.
Omdat de natuur van de mensen overal en altijd dezelfde is, komt Spinoza tot zijn stelling dat meer of minder criminaliteit, onrust en onveiligheid in een land, altijd te wijten of te danken is aan de overheid en nooit aan de burgers.
Spinoza's naam duikt de laatste tijd geregeld op in de media, in politieke discussies, in debatten over de verhouding godsdienst en politiek, over de multiculturele samenleving, over tolerantie en de vrijheid van denken.
Wat betreft zijn pleidooi voor de radicale vrijheid van denken naast zijn opvatting dat de staat de godsdienstuitoefening moet controleren en zo nodig beperken, lijkt een directe deelname aan het actuele debat.

Miriam van Reijen doceert filosofie en ethiek aan de Academie voor Sociale Studies van de Avans Hogeschool te Breda. Zij schreef onder andere Filosofie en hulpverlening (1984), Filosoferen over emoties (1995), en trad op als redacteur/auteur van het boek Emoties, Van stoïcijnse apatheia tot heftige liefde (2005).

Datum: Donderdag 10 april 2008
Lokatie: Boekhandel De Rooie Rat
Tijd: 20:00 uur - 22:00 uur
Entree: gratis

Boekpresentatie en lezing: Stoïcisme en Modellisme
Sprekers: Weia Reinboud en Rymke Wiersma van Atalanta

Programma:
20:00 uur: Interview met Rymke Wiersma door Remko van Broekhoven
20:20 uur: discussie
20:35 uur: pauze
20:50 uur: lezing door Weia Reinboud
21:10 uur: discussie
21:25 uur: kort ... (more)vraaggesprek tussen Weia Reinboud en Rymke Wiersma
21:35 uur: presentatie van het boek 'Stoïsche Notities'
22:00 uur: afsluiting avond

Stoïsche notities
De filosofie van de Griekse Oudheid vormt voor velen nog steeds een bron van inspiratie en kan dat zeker ook zijn voor linkse denkers en wereldverbeteraars. Niet voor niets schreef Marx zijn skriptie over de atomisten en wijdde de anarchist Kropotkin vele bladzijden aan Zeno, de eerste stoïcijn.
Het persoonlijke is politiek, en dat was ook in de Oudheid al zo. Linkse denkers hebben altijd veel aandacht besteed aan economie, maatschappelijke processen en structuren. Feministen maakten duidelijk dat ook taakverdeling, samenlevingsvormen, opvoeding, rolpatronen, hoe we ons voelen en hoe we uit en thuis met elkaar omgaan politiek zijn.
Over persoonlijk geluk en wereldverbeteren en hoe die twee elkaar kunnen versterken in plaats van in de weg zitten gaat het boek 'Stoïsche Notities' waaraan ik vele jaren met plezier gewerkt heb en dat op deze avond in De Rooie Rat gepresenteerd wordt. In het gesprek met Remko zal ik proberen een glimp te laten zien van wat ik zo inspirerend vind aan atomisten, cynici, skeptici en vooral stoïcijnen. De wereld onder ogen zien en niet nalaten te streven naar verbetering. Alles durven te betwijfelen zonder de wereld in de steek te laten.

Rymke Wiersma

Over skepticisme en de productiviteit van het het denken
Van 1983 tot 1989 waren we aan het schrijven aan 'Hoe komen kringen in het water' en 'Het beste voor de aarde' en al schrijvend kwamen we steeds meer in skeptisch vaarwater. Dat was geen opzet, opzet was juist om onze ideeën op hun stevigst op te schrijven. We stieten echter op alle problemen die vastzitten aan begrippen als 'kennis', 'waarheid' en 'werkelijkheid', problemen waar al hele bibliotheken over volgeschreven zijn. Dat is allemaal heel interessant, maar opmerkelijk is dat de uiterste consequentie, kiezen voor een vorm van skepticisme, zelden naar voren wordt gebracht. Wij hebben het in 'Kringen' ook nog net niet hardop gezegd, aleen in de bijlage heb ik het woord 'modellisme' ingevoerd. En dat is feitelijk een vorm van skepticisme.
Ik ben een boek aan het schrijven, het is zelfs al bijna af, om dat modellisme steviger neer te zetten. Skepticisme heeft nogal een slechte naam, terwijl toch in de gangbare filosofie door de eeuwen heen skepticime steeds dichter benaderd werd door telkens weer stukjes van het idee 'waarheid' af te knagen. Knaag nog een klein stukje verder en je zit volgens mij in een vorm van skepticisme die veel voordelen heeft: het denken wordt er productiever van en discussies zouden er gezelliger en vruchtbaarder van kunnen worden. De meeste mensen zijn al skeptisch over de ideeën van alle andersdenkenden, nu alleen nog ook over de eigen ideeën.

Weia Reinboud

Rymke Wiersma en Weia Reinboud schreven verschillende boeken, waaronder 'Hoe komen kringen in het water. Aardige filosofie' (1989), 'Het beste voor de aarde. Het moeilijkste kinderboek van altijd' (1989), 'Tijd voor de anarchie' (1991) en 'Eén en één is zelden twee. Over de vermeende tegenstelling tussen eigenbelang en algemeen belang' (1993). Zij vormen de drijvende krachten achter uitgeverij Atalanta (http//:www.at-A-lanta.nl), waar ook de op deze avond besproken boeken zullen verschijnen.

Remko van Broekhoven is als politicoloog verbonden aan de School voor Journalistiek. Van hem verscheen een jaar geleden bij uitgeverij Boom het boek 'Staat van Tederheid - Tussen beest en supermens'.

Datum: Donderdag 24 april 2008
Tijd: 20:00 uur - 22:00 uur
Lokatie: Boekhandel De Rooie Rat
Entree: gratis

1 Mei-lezing 2008: Regeren is vooruitzien
De komende 1-mei-lezing zal in het teken staan van de politieke betekenis van de vakbeweging. Dit vanuit de stelling dat de parlementaire krachten mede door de media meestal met de waan van de dag bezig zijn. Een waanzinnigheid die niet enkel door de inbreng ... (more)van het geachte kamerlid Wilders wordt gestimuleerd. De ouderwetse werkvloer moet weer centraal staan. Politiek debat in de kantine, bijvoorbeeld over de top-(inkomens), de milieuonvriendelijke productie, het ontslagrecht of een mogelijke vijandige overname van het bedrijf. Enkel dan kunnen verwilderde populisten de wind uit de zeilen genomen worden. Sprekers: Sjaak Van der Velden en Jan Willen Stutje.

Datum: Donderdag 1 Mei 2008 (valt samen met hemelvaart, een vrije dag)
Lokatie: Boekhandel De Rooie Rat
Entree: gratis

Meer informatie over het programma en tijdstip van aanvang volgt later.