The Secret Doctrine, the Synthesis of Science, Religion and Philosophy (1888)

Het doel van dit boek kan aldus worden geformuleerd: aan te tonen dat de Natuur geen 'toevallig bijeenkomen van atomen' is, en aan de mens zijn rechtmatige plaats in het plan van het Heelal te geven; de archaïsche waarheden, die de grondslag vormen van alle religies, tegen ontaarding te beschermen en de fundamentele eenheid waaruit zij alle voortkomen enigszins aan het licht te brengen; tenslotte, aan te tonen dat de occulte kant van de Natuur nooit is benaderd door de wetenschap van de moderne beschaving.

Het is misschien wenselijk om ondubbelzinnig te verklaren dat de in deze delen voorkomende leringen, hoe fragmentarisch en onvolledig ook, noch uitsluitend behoren tot de Hindoe-, de Zoroastrische, de Chaldeeuwse of de Egyptische religie, noch ook tot het Boeddhisme, de Islam, de Joodse leer of het Christendom. De Geheime Leer is de kern van alle.

Om van de wetenschap een alomvattend geheel te maken, is het inderdaad nodig zowel de geestelijke en de psychische als de stoffelijke Natuur te bestuderen. Anders zal het altijd met haar gaan zoals met de anatomie van de mens, die vanouds door de niet-ingewijden werd benaderd vanuit het standpunt van het omhulsel, terwijl zij van het inwendige niets wisten.

Ons 'Heelal' is er slechts een uit een oneindig aantal Heelallen, alle 'zonen van noodzakelijkheid', omdat zij schakels vormen in de grote kosmische keten van Heelallen, waarvan ieder zich tot zijn voorganger verhoudt als een gevolg, en tot zijn opvolger als een oorzaak.

Deel 1, Het ontstaan van de kosmos, behandelt de geboorte en de structuur van heelallen, zonnestelsels, kometen, planeten en onze eigen Aarde en de 'levensgolven' daarop; verder verschijnselen als kracht, stof en kosmische elektriciteit; hoe het Ene zich differentieert tot het Vele, en de aard en de lotgevallen van de atomen tijdens de kringlopen van de kosmos.

Deel 11, Het ontstaan van de mens, beschrijft de pelgrimstocht van de mens door een reeks rassen heen; de tweevoudige evolutie van geest en stof; de gevallen engel en de mythe van Prometheus; met bewijsmateriaal, ontleend aan de hellige geschriften, overleveringen, symbolen en legenden uit de oudheid en uit een meer recente tijd.