HomeGroupsTalkZeitgeist
Hide this

Results from Google Books

Click on a thumbnail to go to Google Books.

Het kwaad by Rüdiger Safranski
Loading...

Het kwaad

by Rüdiger Safranski

MembersReviewsPopularityAverage ratingConversations
1043116,035 (3.75)None

None.

None
Loading...

Sign up for LibraryThing to find out whether you'll like this book.

No current Talk conversations about this book.

Dutch (2)  Spanish (1)  All (3)
Showing 3 of 3
De Duitse filosoof Rüdiger Safranski is in de filosofische literatuur niet aan zijn proefstuk toe. Hij schreef ondertussen klassiek geworden biografieën over Schopenhauer, Heidegger en Nietzsche. Safranski verstaat de kunst om complexe vraagstukken op een tegelijk diepgaande en zeer leesbare manier te doorgronden. Daarbij ontbreekt nooit de historische context waarin ideeën zich ontwikkelden en evolueerden. Deze kwaliteiten vind je ook terug in zijn boek Het kwaad of het drama van de vrijheid.

Het kwaad hangt samen met het menselijk vermogen tot kennis en het maken van keuzes. Safranski toont dat aan met het verhaal van Adam en Eva en hun verdrijving uit het Paradijs. 'De geschiedenis begint met een bedrijfsongeval van de vrijheid.' Voor het Griekse denken nochtans spelen de goden weinig rol in te ethiek. Het Griekse denken is een denken in de wereld. Dat geldt ook voor Socrates en Plato, die nochtans al naar een maatstaf voor het goede, die het concrete oversteeg, op zoek waren. Het woord transcendentie, het punt van waaruit ethische en andere maatstaven kunnen gelden om het leven richting en zin te geven, is een rode draad in het boek.

Safranski voert de lezer verder mee naar het christelijke denken, dat in de transcendentie van het geloof een mogelijkheid zag om aan het menselijk tekort en de vrijheid te ontsnappen. Voor een groot figuur als Augustinus loopt het mis met een mensheid die aan zichzelf genoeg denkt te hebben. 'In de zonde verraadt en verspeelt de mens zijn transcenderende vermogen.'

De Duitse filosoof Schelling zag ook in het zichzelf transcenderen de enige mogelijkheid voor het individu, dat de neiging heeft zich in zichzelf terug te trekken, aan het duister te ontkomen. De mens wordt volgens hem voortdurend in een beweging - de geschiedenis - gestuwd door zijn bewustzijn en zijn vrijheid. Voor een filosoof als Schopenhauer dan weer was het kwaad haast een synoniem voor het bestaan.

Zijn idealistische tijdgenoot Hegel zag in het dialectisch proces van de geschiedenis een strijd om erkenning en identiteit. Safranski laat zien dat ook voor andere denkers het onderscheid en de grens noodzakelijke fenomenen zijn voor de zingeving van mensen. Vandaar dat ze zoveel oorlog hebben gevoerd en er zich nog vaak lekker bij voelden ook. Hobbes ontwierp een staatkundige theorie om één en ander binnen eenzelfde staat in goede banen te leiden. Kant, de grote figuur van de Verlichting, daarentegen hoopte dat de rede ook zou zegevieren tussen de staten. Een wereldrepubliek stond hem niet voor ogen, wel een statenbond in een permanente alliantie voor de vrede.

Jean Jacques Rousseaus angst voor de vrijheid van de ander, dat tot 'asociaal gedrag' leidde, bracht hem echter tot totalitaire fantasieën, die uiteindelijk harde werkelijkheid werden. Zijn streven om 'het kwaad' uit de wereld te helpen zou niet voor het laatst nog erger kwaad oproepen.

Safranski belandt in zijn verhaal bij de leegte en de chaos die de mens ervaart wanneer geen god of levensbeschouwing hem de weg wijst. Conservatieven zoals Arnold Gehlen trachten dat nog te ontwijken door hun nadruk op het belang van de instituties die de mens omkaderen. Maar wat zegt het liberalisme daarover? 'We concurreren ons omhoog,' beweert Safranski. Door de machtenscheiding en de tolerantie voor ieders waarheid, omdat dé waarheid niet gekend is, treedt net zoals in de economie een eerlijke concurrentie tussen meningen op. Zolang ieder zich maar houdt aan de basisspelregels. Kant vond al dat je geen goed mens hoefde te zijn om je wel te kunnen gedragen als een goed burger. Zolang de redelijkheid bewaard wordt, blijft ook het samenlevingssysteem overeind.

Maar de redelijkheid weet latere generaties niet meer te boeien. De libertariër Markies de Sade, de nihilist Flaubert experimenteren met het 'niets'. Maar de Franse schrijver uit vorige eeuw Georges Bataille, die ook het geweld en strijd verheerlijkt als een protest tegen rationaliteit, ziet na 'Buchenwald' het gevaar: tot zo'n toestanden kom je als het kwaad 'zich een goed geweten tracht aan te meten'. Hitler vond inderdaad van zichzelf dat hij een idealist was. Nietzsche zou volgens Safranski ook begrepen hebben dat je zijn spielereien met het visoen van de Übermensch niet al te ernstig mocht nemen. Het demonische was echter niet te temmen. Goethe waarschuwde voor dat demonische, een onredelijke, door de massa gedragen kracht. Maar het merkwaardige is dat het demonische zich van zeer rationele methoden heeft bediend. Dat moderne vooruitgang en techniek ten dienste van massamoorden zijn gesteld, is een zorgwekkend aandenken van vorige eeuw. Freud ontwaardde die negatieve krachten, de doodsdrift, in de diepste lagen van de menselijke psyche. Maar deze atheïst ging toch ook weer op zoek naar een lichtpunt dat ons leidt: 'onze god is onze logos'. Toch maar hopen op redelijkheid, soms tegen beter weten in.

Vrijheid is geen gemakkelijkheidsoplossing, maar iets waarmee de uitdaging nog maar gesteld is. Maar de angst voor de vrijheid is ook geen reden om in verhalen en illusies weg te vluchten. 'De slaap van de rede verwekt slechts nachtmerries', zoals Goya het ooit tekende. Die vrijheid zoekt echter ook naar ankerpunten, een ethiek en leefregels die haar mogelijk maken. Dat maakt van de eeuwenlange zoektocht van mensen naar die transcendentie, religieus of niet, zo'n universeel en dus ook actueel thema. Onze sterk evoluerende samenleving, met mensen van allerlei afkomst en levensbeschouwingen, heeft na het einde van de 'grote verhalen' zo'n nieuwe consensus hard nodig. Aan het einde van het boek vind je deze prachtige formulering waarover het gaat: "Indachtig het kwaad dat we kunnen doen en dat ons kan worden aangedaan, kunnen we proberen te doen alsof een god of onze eigen natuur het goed met ons voorhad.'

Wie over problemen zoals dit, het kwaad en de vrijheid wil nadenken als nooit tevoren en een gedegen rondleiding wil door de westerse filosofie is Safransi een eersterangs gids.
1 vote aitastaes | Sep 10, 2014 |
Ik zal maar eerlijk zijn: ik heb dit boek maar tot iets over de helft gelezen. Safranski is ongelofelijk belezen, en weet de moeilijkste filosofen relatief begrijpelijk samen te vatten, dat wist ik al van zijn boeken over Schopenhauer en Nietzsche. Ook hier doet hij dat, zij het erg ongelijk (zo vond ik zijn hoofdstuk over Schopenhauer in dit boek toch wel te moeilijk). Maar wat ik mis in dit boek is de focus, de verbindende lijn, een structuur die duidelijk maakt waar Safranski heen wil. Die heb ik niet gevonden, tenzij dan misschien deze: dat de mens (hier vertegenwoordigd door top-denkers en religieuze verhalen) altijd heeft geworsteld met het fenomeen van het kwaad, en dat dit direct verbonden is met de menselijke vrijheid. Sorry, maar dat lijkt me erg mager.
Wellicht zal ik dit boek in de toekomst nog wel eens ter hand nemen om specifieke filosofen of schrijvers op te zoeken, maar als homogeen werk is dit voor mij niet geslaagd. ( )
  lamotm | Mar 5, 2014 |
Efectivamente, tarde o temprano, con mayor o menor intensidad, y desde una u otra posición, todos acabamos teniendo que afrontar la experiencia del mal en nuestra vida. Safranski plantea su investigación en torno a dos ejes fundamentales: de dónde surge el mal y por qué. La primera es la pregunta acerca del origen; y tanto en los relatos bíblicos como en las teogonías griegas aparece la sospecha de que el caos, la violencia y la destrucción no sólo son el principio de todas las cosas, sino que siguen ahí, latentes en la civilización. La segunda es la pregunta acerca del porqué del mal, y aquí nos vemos enfrentados al tema de la libertad y al hecho de que el hombre es, como se ha dicho, el "animal no fijado", el que tiene la posibilidad de elegir. Como en todos sus ensayos y biografías, Rüdiger Safranski muestra de nuevo su enorme talento para convertir la historia de una idea en un viaje apasionante a lo largo de la literatura y la filosofía occidentales, las religiones y el arte de nuestra cultura. ( )
  BibliotecaUNED | May 27, 2011 |
Showing 3 of 3
no reviews | add a review
You must log in to edit Common Knowledge data.
For more help see the Common Knowledge help page.
Series (with order)
Canonical title
Original title
Alternative titles
Original publication date
People/Characters
Important places
Important events
Related movies
Awards and honors
Epigraph
Dedication
First words
Quotations
Last words
Disambiguation notice
Publisher's editors
Blurbers
Publisher series
Information from the Catalan Common Knowledge. Edit to localize it to your language.
Original language

References to this work on external resources.

Wikipedia in English (1)

Book description
Haiku summary

No descriptions found.

No library descriptions found.

Quick Links

Swap Ebooks Audio
1 wanted

Popular covers

Rating

Average: (3.75)
0.5
1
1.5
2 2
2.5
3 3
3.5 2
4 5
4.5
5 4

Is this you?

Become a LibraryThing Author.

 

You are using the new servers! | About | Privacy/Terms | Help/FAQs | Blog | Store | APIs | TinyCat | Legacy Libraries | Early Reviewers | Common Knowledge | 116,936,337 books! | Top bar: Always visible