De strip Logicomix is een onverwacht succes, gezien het onderwerp: de zoektocht naar de basis van de wiskunde. „Het is zowel een tragisch verhaal als een avonturenroman over ideeën.”

Door onze redacteur
RON RIJGHARD
Amsterdam, 19 nov.
„Ik heb een verhaal voor jullie, een waanzinnig plan”, zei de Griekse romanschrijver en theatermaker Apostolos Doxiadis jaren geleden tegen twee tekenaars. Die wilden na twintig jaar commerciële animatie dolgraag een strip maken, maar hadden geen idee waarover. Doxiadis vertelde waar hij al sinds zijn jeugd mee rondliep: het verhaal over de zoektocht naar de fundamenten van de wiskunde.

Het waanzinnig plan werd een strip, Logicomix, die zeven jaar later verscheen, in 2008, en nu een zegetocht over de wereld maakt, met juichende kritieken en een ongekende verkoop. „Het is onvoorstelbaar”, zegt Doxiadis. „Op 1 in de top-10 van graphic novels, boven Batman, en in de top-10 fictie van de New York Times.”

Logicomix is een begoochelende mengeling van strip en filosofie, van biografie en postmoderne beeldroman en van wetenschapsgeschiedenis en romantische komedie. Het vertelt het verhaal van de maniakale zoektocht van de logicus en filosoof Bertrand Russell naar de onbetwistbare beginselen van de wiskunde, begin twintigste eeuw. Het verhaal heeft twee schillen: de makers zelf, die discussiëren over de inhoud en Betrand Russell, die een lezing over zijn leven houdt, op 4 september 1939.

Russell vertelt hoe hij tien jaar ploeterde aan een boek over de uitgangspunten van de wiskunde, nadat zijn ontdekking van een paradox de axioma’s van de discipline deden wankelen. Als het boek af is, krijgt hij een briljante leerling, ene Wittgenstein, die betoogt dat hij het helemaal fout heeft. En jaren later bewijst een andere denker, Kurt Gödel, dat Russells zoektocht naar alles verklarende beginselen onmogelijk is.

„Deze zoektocht heeft wel zes helden, dus hadden we een centraal karakter nodig”, legt Doxiadis uit. „We kozen Russell, omdat hij de normaalste was: wiskundige, maar ook politiek activist en een man die hield van het leven, van liefde, van vrouwen. Met hem kan een lezer zich identificeren. Dat hij het verhaal vertelt, is een klassieke truc om structuur en eenheid aan te brengen.” Toch is Logicomix geen biografie, zegt Doxiadis: „Ik zie het als een avonturenroman over ideeën.”

Het verhaal van de zoektocht leerde hij kennen tijdens zijn studie wiskunde. „Als tiener werd ik verliefd op wiskunde, om vergelijkbare redenen als Russell. Net als hij was ik in mijn jeugd niet erg gelukkig, ondanks liefdevolle ouders en familie. Ik voelde me nogal eenzaam en onzeker. De wiskunde gaf me een gevoel van geborgenheid, omdat ik dingen zeker zou weten.”

De verliefdheid voelde als een openbaring. „De gewaarwording dat ik de absolute waarheid kon vinden, gaf me een bijna fysieke reactie. Ik denk dat alle wiskundigen dat ervaren als ze de schoonheid zien van een wiskundige reductie met een overtuigend gededuceerd bewijs. Het is een steekvlam die door je lichaam trekt, net als bij grote kunst. Het is het gevoel dat je God ziet.”

Die sensatie bracht hij over op de tekenaars Alecos Papadatos en Annie di Donna. „Ik zei dat ik het verhaal zag als een tragedie, als een verhaal over overmoed, over mensen die de Toren van Babel wilden bouwen. Dat trok hen aan. Ik gaf ze de biografieën van Gödel en Frege, en eenvoudige boeken over de grondslagen van de wiskunde, en gedurende twee jaar spraken we uitvoerig over het boek.” Vervolgens vroegen ze Christos Papadimitriou erbij, professor theoretische computerkunde in Berkeley.

Die bracht ook andere opvattingen in. Doxiadis: „Christos is een optimist. Voor hem is dit verhaal geen tragedie, maar een prelude op de uitvinding van Turing: een elementaire rekenmachine, waar het concept van de computer uit voortkwam. Christos beschouwt de computer als een prachtige vernieuwing. Ik weet het niet. Gesteld dat beschaving zich richt op het bereiken van geluk, dan vraag ik me af of de computer ons verder helpt.”

Na hun discussies besloten ze zichzelf en hun opvattingen op te nemen in hun verhaal. „Dat voelde heel natuurlijk. Bovendien konden we Alecos en Annie, die geen wiskundigen zijn, gebruiken om vragen te stellen: hun rol is zeer waardevol voor de lezer die ook uitleg wil.”

Veel van de zoekers naar de fundamenten van de wiskunde worden waanzinnig, maar dat is toeval, zegt Doxiadis. „De wiskunde heeft geen geschiedenis van psychiatrische gevallen, zoals de poëzie of de schilderkunst. Maar die er zijn, staan bijna allemaal in dit verhaal. De zoektocht naar de beginselen is maar een splinter van het onderzoeksveld in de wiskunde. De meeste wiskundigen geven geen moer om de fundamenten. Het is niet zo dat te veel logica gek maakt. Het is omgekeerd: de eis om meticuleus te zijn, om perfectie te bereiken, trekt instabiele persoonlijkheden aan.”

Bertrand Russell lijkt te concluderen dat een mens zich moet richten op de werkelijkheid om hem heen en zich niet moet verliezen in concepten. Doxiadis: „Het boek verdedigt het idee dat logica de oplossing voor alles is. Maar het stelt ook dat de rede een gevangenis is, inferieur aan emotie en gevoelens. Het probleem is de balans tussen die twee, een kwestie die de oude Grieken al bezig hield.”

Om dat dilemma te illustreren speelt Russells lezing waarin hij terugkijkt op zijn leven zich af tegen de achtergrond van een net begonnen oorlog. „Niet veel mensen mogen Russell, ze vinden hem koud en intellectueel. Ook ik voelde voor hem meer interesse dan liefde. Tot ik zijn brieven las en zag hoe hij een diepgaande twijfel toonde over zijn radicale pacifisme – als logicus die oorlog voeren beschouwt als het volgen van een irrationeel instinct. In het boek gebruiken we een regel uit een brief uit 1939, waarin hij zegt dat hij pacifist is, maar het idee niet kan verdragen dat Europa wordt verdeeld tussen Hitler en Stalin. Hij zocht naar een balans tussen zijn verstand en gevoel, en dat raakte me.”

A great Sunday morning read. Inspiring and informative. I was disappointed with the ending however. Russell's sense of failure was clearly a pre-existing condition, Cristos is correct to point out that there was no failure, in fact quite the opposite. Russell is not unique in having his work marginalized or disproved nor in making the decision to limit the scope of their work for pragmatic reasons. In fact he shares this with even more great thinkers than the so-called "madness" that the authors imply haunts great thinkers. I would have liked the comic to end with the promise of continuing the story with the next generation. There is surely enough human politic, comedy, and tragedy there so satisfy even the purest Greek blood. Rather the comic jumped the track and latched onto an over extended, flatulent analogy. I should have taken the obvious hint to put the book down when Manga molested the owl. All that being said, however, I really loved this book and applaud those who worked on it. It is clearly a work of love and passion and I was touched by it. ( )

Fascinating and beautiful graphic novel focusing on the life of Bertrand Russell and the search for an axiomatic foundation of mathematics at the beginning of the 20th century. http://www.mathlesstraveled.com/?p=49... ( )

This is a really interesting comic book about the origin of logic, where the main character is Bertrand Russell. It tells about the main characters that contributed to logic and slightly tells about its importance for todays live (no logic, no computers!). Interesting, but not easy, history. There are ideas of which I heard before but I still need time to really understand them.

The book is drawn beautifully and although logic is not easy, the writers try to explain it to the layman. Highly recommended!

http://boekenwijs.blogspot.com/2009/0... ( )

Logicomix tells a fictionalized biography of famed mathematician, philosopher, and peace activist Bertrand Russell. The story begins with Russell’s childhood. Sent to live with his grandparents at an early age, little Bertie chafes under the repressive, secretive, and authoritarian rule of his grandmother. Seeking an alternative to his grandmother’s oppressive fundamentalist Christianity, he soon embraces mathematics as the rock of pure reason and the foundation of all knowledge. It is not long , however, he finds cracks in his new “faith” when he learns that the axioms that underlie mathematical proofs are themselves unprovable by the same methods. Troubled by this, Russell embarks on a life-long intellectual quest to bring logical certainty to the foundation of mathematic theory. In doing so, he gradually learns to use his reason to serve the human community he had long neglected in his relentless pursuit of knowledge.

The comic is visually appealing. The cartoon style is not my personal preference, but the lines are nice and clean and the colors bright without being garish. Russell’s story is told first person in the context of a lecture. The point of view switches casually between the lecture hall, Russell’s past, and scenes of the creators of Logicomix discussing the work as they write it. At first I found these interruptions by the creators somewhat disruptive and irritating. Occasionally it seemed that they were merely reiterating the main themes of the story, as if they were afraid that the audience might be too thick to understand without prodding. In later chapters these discussions got more interesting, and everything ties together nicely at the end. The story was engaging, moving fairly easily between abstract conversations and forays into events in Russell’s personal life and in the world at large. A dose of dry humor helped alleviate some of the darkness without undermining the more sober overarching themes of the book. I was hoping to learn a little more about the philosophy that comes into play here, but the authors were upfront in the introduction that the ideas would be secondary to telling about Russell’s life. As a result, the story moves briskly as Russell encounters various contemporary thinkers and their theories. The authors included a glossary at the back with a page or so about each of the major people and concepts in the work. This helped me keep the various names and ideas straight as I read, but did not add a great deal of theoretical knowledge. Overall I felt that Logicomix piqued my interest in these ideas and gave me a glimmer of comprehension rather than real understanding.

Obviously I’m not a math or philosophy wiz myself, so I’m not sure if a mathematician would appreciate this dramatic take on Russell’s life or simply see these century-old debates as old news. I would recommend it most to people who enjoy dramatic character studies, especially those that deal with “tormented genius” type figures.