Tinneke Beeckman

*Mijn bevindingen over het boek staan wat lager*

Ik had nog nooit van Tinneke Beeckman gehoord tot ik zag dat ze haar nieuwe boek kwam voorstellen in Boekhandel De Reyghere in Brugge. Ik herneem even wat ik toen erover geschreven heb:

Een zekere filosofische achtergrond was wel nodig, vond ik, vooral omdat ze van de ene op de andere sprong qua uitspraken en visies: Heidegger, Nietzsche, Freud, Emmanuel Todd (waar ze blijkbaar erg fan van is / Opmerking van Thomas Barbier, show more eigenaar/zaakvoerder: Dat van Todd moet genuanceerd worden. Ze heeft wel respect voor zijn werk, maar is net heel kritisch over hoe hij over de Charlie-affaire heeft geschreven. Dit omdat hij hierin te kort door de bocht gaat.), Foucault, ... Het publiek kon het blijkbaar wel smaken; sommigen zijn meer thuis in de materie dan ik, ook al heb ik wel enige interesse in dit domein.

Wat ik ervan onthouden heb - want dergelijke materie op een halfuur absorberen is eigenlijk not done, zoiets vraagt meer tijd - is dat ze haar boek, haar "onderzoek" baseerde op de aanslag op Charlie Hebdo en zo bepaalde maatschappelijke en filosofische standpunten behandelt.

De vraagstelling was ook zeer gericht en het was goed om te zien dat mensen zich ook voor dergelijke serieuze onderwerpen interesseren en niet bang zijn om bepaalde vragen te stellen in dat verband. 't Moet niet altijd een thriller of roman zijn, é. Alleen spijtig, inderdaad (en dat kwam ook aan bod), dat er te weinig draagvlak is, of eerder, debatten. Dat men eerder gelaten reageert op hoe de politiek bepaalde zaken aanpakt. Omwille van de onmacht? Van het wantrouwen, verlies van vertrouwen?

Hopelijk biedt het boek een beter inzicht over hoe het dagelijks doen en denken beïnvloed is en veranderd t.o.v. de voorbije decennia en draait het niet te veel rond Charlie Hebdo zelf.

------------------------------
------------------------------

Het boek zelf is verdeeld in 4 delen:
1) De postmoderne filosofie
2) De inspirator - Martin Heidegger
3) Dollartekens in de hemel
4) De macht van het complot

Het begint met een stukje over de Verlichting en het postmodernisme, plus een achtergrondschets van de gebeurtenissen in het Charlie Hebdokamp en hoe dat wereldkundig gemaakt werd. Nietzsche, Foucault, Orwell, Rorty, ... komen (doorheen het boek) aan bod om hun gedachtegoed te vergelijken met de aanslag. Hier had ik het in het begin wat moeilijk om wat Tinneke Beeckman schreef te begrijpen. Dat kan aan m'n gebrekkige kennis van het onderwerp liggen, alsook aan haar schrijfstijl, die niet altijd even toegankelijk is.

Heidegger krijgt een eigen stukje om zijn visie op de ideale maatschappij te verkondigen, en o.a. hoe hij ten tijde van de nazi's Hitler steunde, maar daarna blijkbaar toch het licht had gezien en een iets andere koers vaarde. Communistische trekjes waren hem echter niet vreemd. Uiteraard komen het nationaalsocialisme en de Joden (althans het beeld dat van hen opgehangen wordt) ook aan bod.

Deel 3 gaat over geld, over het neoliberalisme, het kapitalisme. Over de invloed van deze vorm van politiek, over hoe het minder om de gemeenschap gaat en meer om het individu. Hoe rebelse kunst, bijvoorbeeld, eigenlijk niet meer tegen het systeem ingaat, maar kan gebruikt worden om ook hieruit aan winstmaximalisatie te doen, of hoe iets "anti" gebruikt wordt als "pro" en de kunstenaars zelf beginnen te denken in termen van opbrengst, omzet, ... Ook zo in o.a. de mode-industrie, waarbij je als consument denkt tot de groten te behoren omdat je iets van merk x gekocht hebt, terwijl het op zich een prul van niks is en je eigenlijk vooral voor de naam betaald hebt. Dit kun je uiteraard extrapoleren naar andere producten.

Ayn Rand en Steve Jobs krijgen ook een plaatsje in het boek, te meer omdat de ene haar filosofische opvattingen via romans naar buiten brengt, waarbij haar boeken blijkbaar een enorme invloed hebben op politiek en professioneel vlak (kernpunt: het individu dat voor niemand verklaringen moet afleggen, niemand enige solidariteit verschuldigd is, alles dankzij de techniek, ...) en de andere aantoonde dat je vrij bent/kunt zijn om je eigen ding te doen (terwijl Apple wel arbeiders in erbarmelijke omstandigheden hun producten laat samenstellen = contrast!). Maar de Steve had ook goede kanten, toch wat z'n gezinsleven betreft.

Het laatste deel gaat over complotdenken en samenzweringstheorieën. Hoe sommigen zeer vatbaar zijn om gevestigde media, wetenschappers, politici, ... niet meer te geloven, achterdochtig worden en naar alternatieve bronnen zoeken om hun eigen overtuigingen te onderbouwen of te versterken, maar hierbij dan ook een paardenbril ophebben. Of kortweg: Hoe het in de moderne, digitale maatschappij moeilijk geworden is om nog enig vertrouwen in wie of wat dan ook te hebben (extreem gesteld, uiteraard). Ik moet toegeven dat ik het zelf sinds enkele jaren ook moeilijk daarmee heb.
Het internet speelt daarin (ook) een grote rol, omdat eender wie eender wat kan publiceren, omdat zoekopdrachten meer en meer volgens jouw voorkeuren verlopen, en dergelijke meer. Maar ook en zeker in de politiek is er sprake van manipulatie om iemand weg te werken of de eigen macht te versterken of bepaalde acties te ondernemen.

De flaptekst verwoordt ook goed waarover het in dit boek gaat. Macht en onmacht, zowel voor de burger als voor de politici, academici, en anderen. Wie heeft er echt de touwtjes in handen? Wie beheert de verzamelde data op internet? Wat gebeurt daarmee? In veel gevallen worden we geleid (door angst?), worden we geleefd, laten we alles over (in vertrouwen?) aan onbekenden. Hoge bomen vangen veel wind, maar hoe kun je dan nog ongestoord je ding doen ten bate van, bijvoorbeeld, de samenleving?

Al bij al vond ik 'Macht en onmacht' best interessant en leerrijk inzake het gedachtegoed van filosoof x of y (er komen er een pak aan bod, vandaar dat ik ze niet specificeer) en hoe Beeckman dit aanwendde in de context van Charlie Hebdo en de maatschappij waarin we vandaag leven. Zoals ik hierboven heb geschreven, is het best om wat filosofische achtergrondkennis te hebben, vooral dan van de vermelde filosofen, zodat je alles beter kunt plaatsen en linken. Die kennis mis(te) ik wel, waardoor het wat ploeteren was, ook al interesseert dit soort thema's me wel. Misschien moet ik het later eens herlezen. Hoe dan ook vind ik [b:The Four Agreements: A Practical Guide to Personal Freedom|6596|The Four Agreements A Practical Guide to Personal Freedom|Miguel Ruiz|https://images.gr-assets.com/books/1348204644s/6596.jpg|376130] van [a:Miguel Ruiz|4402|Miguel Ruiz|https://images.gr-assets.com/authors/1428604894p2/4402.jpg] als tegengif in deze maatschappij wel passen in deze context. show less

Filosofie is al een hele tijd niet langer de exclusieve bezigheid van bestofte, lang gebaarde, oude mannen debatterend over vragen die mijlenver afstaan van het leven van mensen die dagelijks om den brode gaan werken. Meer en meer verschijnen er boeken die de vertaalslag proberen maken naar het dagelijks leven van de gemiddelde mens. Beeckman draagt met haar recente boek op prachtige wijze aan bij. "Ken jezelf" is vlot geschreven in korte hoofdstukken over wat en hoe het is om mens te zijn. show more Wie ben je? Wat voel je? Wie wil je zijn? Hoe leef je en hoe sterf je? zijn de vier delen van het boek. Telkens gaat het om eenvoudige vragen waarvan Beeckman met een aantal pertinente opmerkingen en/of vragen de diepere complexiteit weet bloot te leggen zodat niemand onverhoeds in een val van kortzichtigheid of simplisme hoeft te trappen. Daartoe roept ze de hulp in van een plejade aan filosofen en romanschrijvers wiens werk ze telkens tot een mooi geheel weet te weven. Net als haar andere boeken was ook dit er weer een om met veel plezier te lezen. Niet te snel alles achter elkaar maar goed gedoseerd met de nodige tijd ertussen om zelf verder na te denken over de gedachten die ze ons hier aanreikt. show less

Waarom zou je Machiavelli (1469-1527) lezen – de term ‘machiavellisme’ staat toch voor manipulatie, bedrog en machtshonger? Dat dacht Tinneke Beeckman ook. Maar dankzij Spinoza ontdekte ze een andere Machiavelli: een geniale politieke denker uit de renaissance en passionele liefhebber van vrijheid. Machiavelli is bij uitstek een denker voor een wereld in crisis. En zijn denken getuigt van een aanstekelijk lef om ideeën te lanceren én om te handelen. Beeckman bespreekt Machiavelli’s show more originele inzichten: politiek draait om conflict, noodzaak en tegenslag brengen het beste in jezelf naar boven en politieke deugdzaamheid verschilt van de klassieke moraal. Machiavelli hield leiders en burgers een spiegel voor: wat betekenen macht, gezag en burgerschap? En wanneer leef je echt in vrijheid? Beeckman bespreekt deze vragen en inzichten nauwgezet en betrekt ze op de actualiteit. In dit uitdagende boek voert Beeckman de lezer niet alleen naar het hart van Machiavelli’s denken, ze laat ook zien dat Machiavelli’s werken een rijke schatkamer zijn vol wijze, scherpe en helder geformuleerde inzichten die van groot belang zijn voor burgers van nu. show less

Beeckman brengt met dit boek het denken van Machiavelli terug waar het hoort, binnen het actuele politiek-maatschappelijk debat. En zij doet dat met verve waarbij ze zich geregeld laat inspireren door het werk van Hannah Arendt die jaren geleden Machiavelli al op een gelijkaardige manier benaderde. Alle clichés over Machiavelli worden vlug ter zijde geschoven om ruim baan te bieden aan de rijkdom van diens denken in een vijftal stellingen: (1) politiek is conflict, (2) noodzaak is goed voor show more jou, (3) deugd is voortreffelijkheid, (4) wie houdt de spiegel vast, en (5) vrijheid is het hoogste goed.
Meermaals vertrekt Machiavelli vanuit een gezonde kijk op de condition humaine. "Mensen worden wel door gelijkaardige hartstochten beheerst, maar ze beleven ze anders, door verschillen in opvoeding, cultuur of instellingen. De kern van het politieke probleem is dat de mensen uit zichzelf zelden geneigd zijn om vreedzaam samen te leven. Altijd ervaren ze een spanning tussen hun persoonlijke verlangens, de regels van de samenleving en de beperkingen van de menselijke conditie." (p. 132)
Machiavelli geeft ons een lijstje met remedies tegen de blinde vlekken die eigen zijn aan elk engagement, of dit zich nu op politiek vlak afspeelt dan wel zich ontwikkelt binnen interpersoonlijke relaties. Ik vond het psychologische en het maatschappelijke hier weer erg mooi samenkomen. "Bekijk de verlangens, de noodzaak, de waarden van de andere kant. Draai de dingen om: neem de plaats van de ander in. De elite is niet rationeler dan het volk; ze streeft evengoed naar eigenbelang. Het grote morele gelijk zit nooit helemaal bij die ene partij, al het slechte evenmin bij die andere. Je moet begrijpen, niet oordelen; inschatten hoe situaties ontstaan door complexe samenlopen van omstandigheden; je moet zoeken welke factoren uit het zicht zijn verdwenen, maar toch een rol spelen. En beseffen dat de vrijheid alleen overleeft wanneer er voldoende ruimte is voor het andere perspectief." (p. 250) Zo'n gedachten verdienen het om door elk beleidsmaker te worden gehoord, hopend dat ze bereid zijn ernaar te luisteren, iets waarover Machiavelli ook wel een en ander kan vertellen. show less