Boto Banja: of: het geheim genootschap der dansende schrijvers

Boto Banja, of Het geheim genootschap der dansende schrijvers by the young Dutch author Raoul de Jong is an essay with characteristics of a travelogue and literary criticism. Raoul de Jong's first book, Jaguarman was a similarly surprising book consisting of a journey in search of his own cultural roots and the identity of his father. This essay seems a further exploration.

Raoul de Jong's roots lie in Surinam, and the history of his father's side of the family is tied with the colonial history of the Netherlands and Surinam, and the slave trade. In Boto Banja, of Het geheim genootschap der dansende schrijvers De Jong describes how coloured sailors preserved a dance that they performed on vessels, the Boto Banjo. This dance is related to show more voodoo practice and goes back to the cultural roots in Africa. However, there are also moments in the essay where the author seems to suggest steps of the dance are related to the gait of sailors on the high seas, as a boat would rock on the waves.

The dance, and a (musical ?) instrument, the banja, are also tied to a novel, Banjo, published in 1929 by the Jamaican writer Claude McKay. The novel describes a band of sailors who while away their time making music and dancing. From this trail, De Jong describes his discovery that there was a worldwide network of coloured writers who sang and danced, as the title suggests Boto Banja, of Het geheim genootschap der dansende schrijvers: a secret society of dancing writers. He goes on to suggest that Anton de Kom, one of the foremost Surinam poets and writers, had a dancing school.

The author's attempts to sail in a catamaran from Haiti to Venezuela or Surinam is a third thread in this curious book. show less

Boto Banja, het boekenweekessay van 2023, werd geschreven door Raoul de Jong. De schrijver zelf noemt het essay een vervolg op zijn laatste boek, ‘Jaguarman’. Daarin beschrijft hij de zoektocht naar zijn Surinaamse vader en voorouders en zijn kennismaking met de Surinaamse literatuur. In dit essay plaatst hij de Surinaamse literatuur en cultuur in een bredere, Caraïbische context.

In het essay zijn verschillende verhaallijnen met elkaar verweven. Enerzijds volgt het de schrijver, die een boottocht maakt door het Caraïbisch gebied, van Haiti naar Curaçao, of althans, dat is de bedoeling. Tegelijk gaat het over de geschiedenis van de slavernij, de overlevingskracht van slaafgemaakten, over Caraïbische literatuur (specifiek in de show more jaren 1930) en over de culturele connecties tussen West-Afrika en het Caraïbisch gebied. Hoewel 'de boot' en 'dansen' terugkerende motieven zijn in al die verhaallijnen, komt het geheel toch wat kris-kras en associatief over. Het springt zo van een huilbui met snottebellen naar de betekenis van het begrip Boto Banja, en van teleurstelling in reisgenoten naar de boeken van schrijvers als Anton de Kom, Langston Hughes en Zora Neale Hurston.

Er worden veel interessante thema’s aangestipt, die de schrijver met groot enthousiasme met de lezer deelt. Veel pluspunten voor de passie, en zeker ook voor de leesbaarheid van de tekst. Keerzijde van zoveel thema’s aansnijden, zoveel verhalen vertellen, zoveel schrijvers noemen ook, binnen de beperkte lengte van een essay, is dat geen enkel onderwerp uiteindelijk helemaal tot zijn recht komt.

Een voorbeeld hiervan is de Boto Banja, een dans (en lied) waarmee slaafgemaakten het verhaal van de overtocht vanuit Afrika vertelden. Deze dans wordt nu bij bepaalde gelegenheden soms nog uitgevoerd door een deel van hun afstammelingen. Er wordt wel kort ingegaan op deze dans, maar mocht je denken dat de schrijver tijdens zijn reis door het Caraïbisch gebied speciaal hiernaar op zoek ging dan word je waarschijnlijk wat teleurgesteld. Datzelfde geldt voor het thema vodou. En de schrijvers uit de jaren ’30 worden vooral neergezet als vrolijk dansende schrijvers die hun verhalen met de wereld deelden, wat mooi past in het frame van het essay, maar misschien toch niet helemaal recht doet aan de complexiteit, diversiteit én veelzijdigheid van hun levens.

In het kort: een goed leesbaar essay, waarin de passie van de schrijver bijna van de pagina’s af spat, maar dat tegelijk door het grote aantal onderwerpen wat oppervlakkig blijft. Een waarschuwing vooraf voor wie het essay gaat lezen: je ‘wil ik lezen’-lijst is na afloop waarschijnlijk een stuk langer dan die vooraf was! show less

Toch wel een beetje een curieus werkje, dat voor een deel teruggrijpt naar Anton de Kom, maar ook weer zijn eigen richting geeft aan de nazaten van de slavenhandel. Geeft ook weer stof tot nadenken en is in die zin een goede opvolger van de Kom.