Belief

4.5. Vattimo has a very interesting means of bringing Nietzsche, Heidegger, and Christian scriptures/tradition into dialogue-- a conversation which, although I find pretty satisfying, still seems to be based upon a certain sort of metaphysics-- just what the author is trying to get away from. Well worth the read.

Filosoof-politicus Gianni Vattimo is één van die typisch Italiaanse intellectuele kameleons die geregeld een nieuwe kleur aannemen en een prominent publiek leven leiden. Op het moment dat hij dit boekje schreef, begin jaren 1990, stond hij bekend als links-radicaal, laverend tussen maoïsme en anarchisme, terwijl hij in zijn jeugd zeer geëngageerd katholiek was. Met een titel als “ik geloof dat ik geloof” suggereert hij een spectaculaire ommekeer. Maar wie het boekje nauwkeurig leest, zal merken dat het allemaal toch wat genuanceerder ligt dan “atheïst keert terug naar de kerkelijke schaapstal”.
Vattimo heeft zeker interessante dingen te zeggen, al zijn ze niet altijd bijzonder origineel. Zo verdedigt hij de stelling dat de show more westerse secularisering een logisch uitvloeisel is van het christendom, met de intussen klassieke verwijzing dat in het christendom zelf de kiemen van een onttovering van de wereld zitten. Vattimo vult dat aan met een eigen accent dat aansluit bij het door hem gekoesterde filosofisch-politiek concept van het ‘zwakke denken’. Dat is een denken dat een tegengewicht biedt voor een metafysica die op rationalistisch absolutisme berust en tot een gewelddadig, ‘sterk denken’ heeft geleid dat nefast is gebleken voor de wereld. Voor Vattimo sluit het christendom nauw aan bij dat ‘zwakke denken’, door de boodschap van liefde (caritas) die het uitdraagt en ook doordat het afstapt van het beeld van de almachtige God (de kenosis, geconcretiseerd in de menswording van God, die zich vervolgens liet kruisigen).
Het is dan ook niet verwonderlijk dat Vattimo zelf zijn inzichten quoteert als een herontdekken van overtuigingen uit zijn jeugd. Maar hij maakt meteen ook duidelijk dat het zeker geen terugkeer is naar het kerkelijk instituut, zeker niet het instituut onder de toenmalige autoritaire leiding van de Pool Wojtyla, met zijn rigide seksuele moraal en zijn absoluut Godsbeeld; en dat is begrijpelijk, want precies dat zijn toch staaltjes van ‘sterk denken’.
Dan is natuurlijk de vraag welke boodschap Vattimo nu eigenlijk wil overbrengen, en daar blijven we een beetje op onze honger. Temeer omdat dit boekje verdrinkt in een nogal een erg filosofisch discours, en dus zeker geen vlot leesbaar pamflet is. Het enige wat je kan opmaken is dat Vattimo zich vasthoudt aan die boodschap van caritas, en een eerder protestants geïnspireerde persoonlijke lectuur van de Evangelies aanbeveelt, aangevuld met ‘de tekenen des tijds’, nog een klassieker. Dat klinkt allemaal erg oppervlakkig. Het lijkt me dan ook dat de mens Gianni Vattimo hier op iets latere leeftijd een emotioneel-nostalgische crisis heeft doorgemaakt en weer aanknoopt bij zijn jeugd. Alle respect daarvoor, maar ik heb daar weinig boodschap aan. show less

ER zijn vandaag de dag geen aannemelijke, krachtige, filosofische redenen meer om atheïst te zijn, of in ieder geval om de godsdienst af te wijzen.
Recensie(s)
Zeer persoonlijk en bewogen essay van de Italiaanse filosoof (1936) waarin hij getuigt dat er perspectief is voor het christendom, mits het de band loslaat met de metafysica, die failliet is, en zich presenteert als de godsdienst van de liefde, van Gods liefde voor de mensen. De metafysica kon God niet tot de mensen brengen, wat wel lukte met allerlei dogmatische uitspraken en waarheden. God verscheen daarin echter als een 'geweldige', afstandelijke God, zoals in de natuurreligies. De behoefte aan gevoel voor het transcendente heeft kansen aansluiting te vinden bij de show more christelijke traditie als de menswording meer gezien en beleefd wordt als de transcriptie van het 'zwakke denken': in Jezus verschijnt God als 'de mensvriendelijke God', als steun, mensen nabij, erop gericht elke vorm van gewelddadigheid juist uit te sluiten. De boodschap van de liefde laat God ervaren zoals hij is en wil zijn; een boodschap, die telkens geïnterpreteerd moet worden in aansluiting op de eigen tijd. Anders staat religie haaks op de geschiedenis en verkondigt ze steeds een onheilsboodschap, zoals tot op de dag van vandaag. Een fijngevoelig essay, herkenbaar voor velen met gevoel voor de problematiek van leven en godsdienst. show less