Hellema (1921–2005)

Dit is nu zo'n boek dat je niet kunt navertellen; het valt als een deken over je heen en roept een beeld van grote eenzaamheid op.
Ondermeer prachtige beschrijvingen van een bootreis naar Zuid-Afrika van een Joodse diamantkoper uit Amsterdam, maar wel onder de horizon van van de naderende holocaust.

Slechts een groot schrijver kan een verhaal weven met zo'n grote zeggingskracht: dagboekfragmenten, anekdote's, verloren vriendschappen en het einde.........

Wat mij betreft een meesterwerk.

Het oorlogsverleden speelt in de tweede roman van Hellema een alles overheersende rol. De herinneringen aan de doorstane verschrikkingen hebben de hoofdpersoon voor het leven getekend. In de roman wordt verslag gedaan van een zakenreis door Italië en van een aantal ontmoetingen en gesprekken die gedurende die dertien dagen durende trip plaatsvonden. De dialogen tussen met name een priester, een katholieke abt en een Joodse concertpianist zijn het lezen meer dan waard.. De beschrijving van show more een veteraan uit de Spaanse burgeroorlog en de weergave van gesprekken met een politieofficier en een burgemeester van een dorp in Appenijnen zijn om nooit te vergeten.

Hellema weet in deze roman zijn woede op een hoogstaande wijze te kanaliseren. Imponerend.

Centraal blijft echter de beschrijving van de hoofdpersoon die in het begin van het boek wordt neergezet: “ Slijten ja, maar genezen ? Hij had aan de liefde van een vrouw niet kunnen genezen en niet aan de toegenegenheid van vrienden. Liefde en vriendschap hadden hem tot wanhoop gebracht, omdat hij dat spel niet meer kon spelen, omdat de gebaren, de woorden, de nabijheid hem voor eens en altijd leken te zijn afgeleerd. Dat mensen zo met elkaar konden omgaan, argeloos, hun natuur niet beseffend, als spelende welpen.”

Een boek om nooit te vergeten en om regelmatig te herlezen. show less

De eerste roman van Hellema speelt zich af binnen een omvangrijk en internationaal georiënteerde (textiel) onderneming, qua tijd gepositioneerd zo eind zestig, begin zeventiger jaren. De periode van teloorgang van vele grote familiebedrijven die aanvankelijk met behulp van staatssteun nog overeind werden gehouden doch uiteindelijk het hoofd niet boven water konden houden. Hellema, zelf in deze wereld werkzaan geweest, tekent met scherpe pen de ontwrichtende werking van deze gebeurtenissen show more en geeft een pakkend beeld van het type ondernemer –autocratisch, arrogant en rijk- dat toen nog de macht in handen had. Parallel aan dit verhaal beschrijft hij ook nog het type bedrijfsvoering dat in Oost-Duitsland de dienst uitmaakte: bureaucratisch en beheerst door partij-politieke uitgangspunten, emotieloos en slechts gericht op eigen overleven.

Bovenal echter is de roman een hommage aan trouw, trouw aan de onderneming waarvoor je werkt en ook trouw aan de beginselen van rechtvaardig bestuur. Zorgvuldigheid met betrekking tot de mensen die voor je werken en een groot begrip voor het feit dat ontslag en werkloosheid diepe wonden kunnen slaan. Het boek rekent af met de botte saneerders die geen enkele affiniteit hebben met het bedrijf waarvoor zij werken doch slechts voor eigen gewin bezig zijn. Wat dat betreft heeft het boek nog niet aan zeggingskracht ingeboet.

Dat uiteindelijke ook de meest getrouwe het veld moet ruimen is de tragiek van de roman waarvan de titel verwijst naar Koning Davids opperbevelhebber, die de koning ertoe bewoog diens zoon Absolom uit verbanning te doen terugkeren. Doodde hem echter toen deze tegen zijn vader in opstand kwam. Hij verweet David zijn gebrek aan dankbaarheid jegens hen die hem trouw waren gebleven, en werd later door koning Salomo ter dood gebracht.

Een boeiend en erg goed geschreven boek. show less

Hellema debuteerde met deze bundel verhalen toen hij reeds 61 jaar oud was en (kennelijk) ontdekte dat zijn herinneringen een groot mijnenveld was geworden en dus uiteindelijk maar verteld moesten worden.

Na zes concentratiekampen -w.o. het beruchte Buchenwald- en een dodenmars kwam hij gehavend uit de Tweede Wereldoorlog. Herinneringen aan die periode worden vermengd met het heden en met vlijmscherpe pen beschreven. Grimmig ook, omdat zonneklaar is dat wat mensen elkaar toen (en nu) hebben show more aangedaan niet voor vergiffenis vatbaar is. Misschien is een ritueel noodzakelijk om in ieder geval een vorm van verzoening te verkrijgen.
Zijn boeken, waarvan dit het eerste is- getuigen hiervan.

Grote klasse, show less