De bekoring van het begin het leven van Hermann Hesse

"Ik wilde alleen maar proberen voor dat te leven, wat vanzelf bij me eruit wilde".

Voor wie vertrouwd is met de belangrijkste werken van Hermann Hesse, en die ze graag voor zichzelf laat spreken, behoeft het al lang geen betoog meer....Deze auteur is een ronduit verbluffende stem in het literaire pantheon van de onsterfelijken. Ook in de 21ste eeuw komt het me voor dat hij de sleutels had van die kamers die slechts zeer weinigen weten te ontsluiten in hun geschriften; hij werpt een blik op de spirituele spelonken van de geest met een zo wilde, dyonisische intensiteit dat de lezer er bijwijlen van gruwt; men leest maar even in "der Steppenwolf"...Als men dit boek kan lezen met die existentiële, gedreven adem wat het verdient, dan show more overvalt je een'rotsenman-ervaring', zoals Caspar David Friedrich' ons die schetste........Voor mij is het lezen van Hesse alvast een magische ervaring, en dat blijft het ook, wellicht zolang ik leef. Thomas Mann, een zachtmoedige kenner van het sublieme, in die definitie dat het niet noodzakelijk moet ontdaan zijn van zijn duisterheid, gaf ronduit toe dat 'der Steppenwolf' hem opnieuw heeft geleerd wat lezen is. Wist U dat Mann in de tweede band van 'Joseph und seine Brüder', in die toch wel oudtestamentische context, het woord 'Steppenwolf' (?) gebruikt in een situatie waarin een prostituée een ietwat verkrampte mens weet te bevrijden van zijn demonen en zijn persoonlijkheidsstructuur snoeit in de goede richting. In briefwisseling aan Hesse vertrouwde Mann hem toe dat dit zijn manier was om hommage te brengen.
Persoonlijk blijft het mijn overtuiging dat de spankracht van "der Steppenwolf" slechts ten volle te vatten valt voor een eerder mature lezer die de moed heeft gehad om op zijn levensweg toch minstens één keer met volledige overgave in de onoverzichtelijke afgrond en chaos (Hesse's woorden) van het diffuse innerlijke te hebben gekeken. Er is een amerikaanse LT'er die mij hierin bijtreedt, en Hesse die toch wel bij uitstek geplaatst is om hierover een oordeel te vellen, waarschuwt ook een jongere lezer die hem in een vorige correspondentie een nogal onbesuisd oordeel ten beste gaf over het boek, dat het in wezen een problematiek van een vijftig jaar oude man omvat. (brief aan M.K., januari 1933 - cfr. het boek Materialien zur Hermann Hesse Hesses "der Steppenwolf" -Suhrkamp Verlag - S. 149-150). Tevens zegt Hesse over de kloof in de ervaringswereld van jeugdigen en hen die tot zekere maturiteit gekomen zijn: "Für Sie, die Jungen, hat Ihr eigenes Sein, Ihr suchen und Leiden, diese grosse Wichtigheit mit Recht. Für den, der alt geworden ist, war das suchen ein Irrweg und das Leben verfehlt, wenn er nichts Objektives, nichts über ihm und seinen Sorgen Stehendes, nichts Unbedingtes oder Göttliches zu verehren gefunden hat, in dessen Dienst er sich stellt und dessen Dienst allein er ist, der seinem Leben Sinn gibt." (o.c. S.149). Maar hoe men die zingeving bereikt blijft een heikel thema. Hesse hierover in "Zinnig eigenzinnig"( de arbeiderspers -privé-domein) : "Wij moeten, in elk geval, voor één enkel keertje, alle waardeoordelen weglaten en naar onszelf kijken zoals we zijn of zoals de uitingen van het onbewuste ons laten zien, zonder moraal, zonder edelmoedigheid en al de schone schijn, in onze naakte instincten en verlangens, onze angsten en kwalen." (pag.136) Een zgn. spirituele "Stunde Null", waar oude waardetabellen volledig herschikt worden.
Hesse weigert beslist om gids te spelen voor elke spirituele toerist die kant-en-klaar oplossingen verlangt voor welke problemen en levensvragen dan ook... Hij reikt ons enkel verblindend mooie, volledig doorleefde artistieke spiegels aan, die hij slechts kon creëren door ze een momentaan afschrift te laten zijn van zijn "Sitz im Leben" op het moment dat ze geschreven werden, zowel die momenten van spirituele walging en zelfverachting (der Steppenwolf), als die extatische momenten van vermoeden van pantheïstische verbondenheid met een alomvattend mondiaal "zijnde"( das Glasperlenspiel). Ik poneer zelfs met zekerheid dat dit geen auteur "für jedermann" is, niettegenstaande er miljoenen van zijn boeken wereldwijd verkocht zijn, ook lang na zijn heengaan. Al te vaak is hij, volkomen verkeerd gelezen en begrepen, als een (pseudo-)mystiek cult-auteur gecatalogiseerd, die steevast voor de kar van één of andere religie of ideologie werd gespannen. Maar dit alles transcendeert hij gewoonweg in zijn boeken, althans voor de goede verstaander.
Let wel, ik dweep niet onvoorwaardelijk met deze auteur, Hesse zei trouwens zelf dat "Wie zich blind overgeeft aan een auteur, die zal nooit zichzelf en eigenzinnig worden", maar ik bewonder hem wel mateloos om zijn kracht, om zijn gave dat hij in een leesbare taal de jungeaanse, archetypische beeldengalerij van het inwendige weet te ordenen en te duiden... Hij neemt nergens genoegen met een parlando en appolinische beschrijving van oppervlaktewateren, maar neemt ons telkens mee door de onderstromen in de diepte van de zee, die bepalend zijn voor hoe die oppervlakte beweegt. "...Ich lebe, soweit ich überhaupt lebe, in aktueller, lebendiger Romantik und Magie, und schwimme wieder viel in der farbigen Tiefsee völlig aussernormaler, phantastischer Träume und Vorstellungswelten." (Brief an Carlo Isenberg - 7/1/1926).

Wat deze biografie betreft ben ik doorgaans tevreden. De eerste twee hoofdstukken stoorde ik mij wat aan een paar anekdotes over Hesse als kind, die in de typische zeemzoeterig-vrome schriftuur baden van bepaalde ietwat bigotte hagiografieën die steeds gniffelend wensen te beklemtonen wat een "stout spécialleke" hun ultiem aanbedene heilige toch wel was. Ik meen dat Hesse hiervoor net iets te humorvol was.Maar gaandeweg groeide toch mijn bewondering voor de auteur, die er een toegankelijk, lezenswaardig document van maakte met die toch wel, naar het jezuïtisch zwemende "geest des onderscheids" om potentiële lezers niet ongenuanceerd in bepaalde vallen van Hesse-interpretatie te laten trappen. Een goed begrip van de talrijke hoogte-en dieptepunten in het leven van Hesse bieden alvast een uitgangspunt en houvast aan de lezer om de teneur van Hesse's teksten te kunnen toetsen aan de tijdsgeest en innerlijke gesteldheid van de auteur in de desbetreffende periode waarin het werk tot stand kwam.

HERLEZEN… show less