Verzamelde werken. Dl. II: Verhalen en novellen

Tolstoj was een idealist. Het waardeoordeel zit - in tegenstelling tot bij een schrijver als Tsjechov - vaak niet diep onder de oppervlakte van zijn werk verborgen. Daarop zijn de verhalen en novellen uit de ruime periode 1856-1886, gebundeld in deel 2 van de werken van Tolstoj in de onvolprezen Russische Bibliotheek van Van Oorschot, geen uitzondering.
Het geschrevene, soms in de vorm van een sprookje, soms met een bijbeltekst als introductie, is ook hier prachtig. Omdat Tolstoj de lat voor de mensheid -zichzelf incluis- erg hoog legt, schemert er wel regelmatig een bepaalde somberte over de onverbeterlijke fouten van de mensen in door.
Dat deze verhalen en novellen ook na 150 jaar nog niets aan kracht hebben ingeboet komt door zijn show more vermogen de menselijke psyche messcherp te doorgronden en beschrijven: Tolstoj op zijn best! show less

Het eerste deel van de complete werken van Lev Tolstoj was mij destijds prima bevallen. Deel 2: Verhalen en novellen zou vast niet anders wezen bedacht ik mij, maar dat liep toch even anders. Het boek van zo’n 670 pagina’s bevat 16 verhalen, waarvan De kozakken het langste verhaal is met 176 pagina’s.

Dan de verhalen. Ik heb best veel aantekeningen gemaakt om de inhoud even terug te halen en je kan het eigenlijk wel een beetje uittekenen. Verloren liefdes, eenzame oude mannen, koude tochten door de sneeuw, het soldatenleven in de Kaukasus en een paar mooie fabels met een moraal erin. Eerlijk gezegd lezen de verhalen best snel weg, maar om nu te zeggen dat ik er veel plezier aan beleefde, ten dele.

Hoewel…des te meer ik naar het show more einde van het boek kwam, des te sterker ik de verhalen vond. Vaak probeer ik een ter zake doend citaat te vinden om iets te illustreren maar ik wist lange niet tijd wat ik er uit moest halen. Iets met een koude sledetocht leek mij teveel voor de hand liggen. Tot ik bij het verhaal Cholstomjer kwam. Het verhaal van een paard, gezien door de ogen van datzelfde dier. Dat doet de schrijver dan toch weer erg mooi;

De ruin keek even naar hen en wreef toen met zijn wang tegen de hand die hem beet hield. “Ze willen me zeker beter maken”, dacht hij. “Vooruit dan maar!” En inderdaad hij voelde dat ze iets deden met zijn hals. Het deed pijn. Hij huiverde, sloeg met een been, maar vermande zich en wachtte af, wat er verder zou gebeuren. Toen voelde hoe iets nats in grote stromen over zijn hals en borst liep. Een siddering trok door zijn flanken. En hij voelde zich veel lichter worden. Heel de zwaarte van zijn leven viel van hem af.

Er wordt in dit boek aardig wat afgestorven, maar daar vind ik dan blijkbaar wel de mooiste passages in. Dat geldt ook voor het laatste verhaal, waarin Iwan Iljitsj weet dat hij gaat sterven. Hij wil dat niet en heeft daar zijn gedachten over. Het toeval wil dat ik gisteravond een interview zag van Wim Brands met Rene Gudde. Die laatste was toen al ziek en wist ook dat hij niet lang meer te leven had en daarna las ik dit verhaal van Tolstoj over Iljitsj. Die zat er wat minder rationeel in dan Gudde;

– Wanneer ik er niet meer ben, wat zal er dan zijn? Niets zal er zijn. Waar ben ik dan, als ik er niet meer zal zijn? Is dat de dood? Neen, ik wil niet. Hij sprong op, wilde de kaars aansteken, tastte met bevende handen om zich heen, liet de kaars en de kandelaar op de grond vallen en wierp zich op zijn kussen terug. “Waarom? Wat doet het er toe?”zei hij…Hij hoorde ver weg…gegons van stemmen en de piano. Het kan hun niet schelen, maar zij zullen toch ook eens sterven. Dwazen! Ik eerder, zij later; voor hen komt het ook. En zij maken plezier. Dat vee! Zijn woede verstikte hem.

Ook dat vond ik een sterk verhaal, maar verder dus een beetje een dubbel gevoel. De meest rare zin trof ik overigens aan in het verhaal De kozakken. Wat te denken van;

Marjanka zat als een wilde geit, met haar benen opgetrokken onder haar lichaam, op de ovenkachel of in een donkere hoek.

Ben toch ineens benieuwd hoe de geiten in de Kaukasus zitten…

Vertaling: Dunya Breur, P. Charles, Wils Huisman, D. Peet, Bessie Schadee, Kees Verheul en A. van de Zande show less

Het wonder van deze verhalen van L. Tolstoj is niet dat het wonderlijke vertellingen zijn, ver over de honderd jaar geleden geschreven, ook niet dat zij stuk voor stuk onderwerpen behandelen die in een ver historisch verleden liggen, maar dat zij op een bepaalde wijze zo hedendaags zijn. Kenmerkend voor Tolstojs proza is dat hij al in zijn verhalen uitgaat van een concrete situatie, waarbinnen een bepaalde handeling zich ontwikkelt en voltrekt. Je kunt in ademloze spanning een verhaal als 'De kozakken', of 'De Dekabristen' van hem lezen en wanen dat je iets beleefd hebt dat gisteren is gebeurd. Zo vitaal is de stijl van deze Russiche grootmeester van het proza. Ook het titelverhaal 'De dood van Iwan Iljitsj' uit 1886 is historisch show more gedateerd maar voor wie het leest een levende actualiteit, een contemporain stuk over wrede werkelijkheid. Zulk proza is en blijft modern - het is onvergankelijk.' (Charles B. Timmer)

Voorts bevat dit deel:
Uit de aantekeningen van vorst D. Nechljoedov. Luzern; Albert; Drie sterfgevallen; Huiselijk geluk; Polikoesjka; De gevangene in de Kaukasus; Waardoor de mensen leven; Heeft een mens veel land nodig?; Als je het vuur laat begaan, is er geen blussen meer aan; Het graantje ter grootte van een kippeëi; Cholstomjer; Het sprookje van Ivan de dwaas; De knecht Jemeljan en de lege trom. show less

Verhalen en novellen uit verschillende perioden. Soms stichtelijke kortverhalen, soms langere romans (de Dekabristen). Springen er uit: De kozakken, de dood van Iwan Iljits en vooral Huiselijk geluk.