The Barbarians: An Essay On the Mutation of Culture

Er waren te veel ergerlijke dingen aan dit boek om door de vingers te zien:
1) Dit mag een vertaalsymptoom zijn, maar elke keer als Baricco de lezer direct toesprak ("ik zal het proberen uit te leggen", "hou vol...", etc.) was het alsof hij het tegen een kind had. Zelfs de zeldzame momenten dat ik het volmondig met hem eens was wist hij mijn enthousiasme te vernietigen door me te kleineren.
2) Baricco doet ontzettend veel moeite om de lezer ervan te overtuigen dat hij de "barbaren" wil begrijpen en niet veroordelen. Vervolgens gebruikt hij overal voorbeelden en teminologie ("barbaren", "een ziekte", etc.) waarmee hij de barbaren in vrijwel elk opzicht veroordeelt. Zelfs in het allerlaatste hoofdstuk waarin hij wil aantonen dat de grens show more tussen de barbaren en de beschaving een denkbeeldige is probeert hij de lezer ervan te overtuigen dat hij niet net 200 pagina's heeft besteed aan het zorgvuldig formuleren en vormgeven van diezelfde grens.
3) Waar hij telkens uitstekend bewust is van de mutatie die de barbaren zijn en hoe deze in de geschiedenis telkens als een recursieve circelredenering plaatsvinden lijkt hij zonder enige reden aan te nemen dat deze cirkel plotseling stopt bij zijn favoriete auteurs en belevenissen. Zelfs als hij zich bewust is van dit vooroordeel besteed hij vrij weinig woorden aan deze belevenis. Baricco, zelfverklaarde intellectueel die hij is, moet zich toch wel realiseren dat hij de barbaar is van de ogen van zijn voorganger?

Het punt van het verlies van diepgang interesseerde me enigszins, maar het lijkt me veel interessanter om te bedenken wat deze mutatie oplevert dan wat ze verliest (een idee wat Baricco ongetwijfeld als barbaars zou bestempelen). De meeste pessimisten hebben dan ook geen ongelijk, maar hebben ook zeker niet de meest interessante ideeën. En in mijn ervaring is Baricco een onverbeterlijke pessimist die vond dat het vroeger beter was, ondanks al zijn pogingen om me van het tegendeel te overtuigen (en ja, ik zie daar best de ironie van in). show less

Baricco a volte mi piace. Qui mi è piaciuto; ha sempre un tono vagamente ruffiano, accattivante e non lo smette in questa occasione. Aldilà del tono, è stato l'argomento che stavolta mi ha incuriosito. L'intuizione dei barbari l'avevo avuta, ma era rimasta solo un profumo, una impressione rapida. In queste puntate pubblicate online da Repubblica ho trovato il modo di ascoltarla raccontata da altri, con esempi davvero interessanti. Purtroppo, c'e' stata anche la consapevolezza dolorosa che forse non solo sono gli altri a essere barbari. Educativo.
****
Alcuni passaggi mi erano sfuggiti. E' ancora più fecondo della prima lettura.

Non leggevo Baricco da molto. A suo tempo, mi era molto piaciuto (Novecento) e dispiaciuto (Seta). Poi avevo deciso di smettere di leggerlo, perché diventatomi decisamente antipatico. E anche nel 2006, quando questo libro uscì a puntate su Repubblica, non mi venne nessuna voglia di leggerlo. E poi quest'estate (2010) leggo sempre su Repubblica uno scambio fra lui e Scalfari sul tema della profondità, con un furbo rimando a pié di pagina a questo stesso libro... e mi viene voglia di leggerlo. Posso dire che non mi pare tempo perso: il Baricco saggista è meglio del Baricco romanziere che ricordo. I temi di questo libro non sono né rivoluzionari né geniali, ma assolutamente condivisibili (in fondo è un testo di sociologia della show more contemporaneità che rimastica i vari Morin, Sennett, etc.) e ben scritti. Trattandosi di Baricco, è probabile che in molti lo leggano e che dunque svolga bene la sua funzione divulgativa. show less

Hmm... Ein schwieriges Buch, wenn man nicht gerade sich für das Thema interessiert.

Een problematisch boek: Baricco zet je voortdurend op het verkeerde been, en op het einde weet je nog niet waar hij naartoe wil. Dit boek bundelt een dertigtal stukjes die hij in 2006 voor een Italiaanse krant schreef en waarin hij waarschuwde voor een complete cultuurverloedering, als gevolg van het Google-fenomeen. Dit lijkt een coherente stelling, maar hij verwoordt die zo grotesk, alsof de menselijke soort een mutatie aan het ondergaan is, alsof de degelijke waarden van onze diepgaande cultuur stuk voor stuk "geplunderd" worden door een horde barbaren. Regelmatig spreekt Baricco zichzelf tegen, en hij maakt zich wel helemaal belachelijk door uitgerekend Beethoven als ijkpunt van onze burgerlijke beschaving te nemen, en tegelijk toe show more te geven dat die in zijn tijd ook als een barbaar werd gezien. Hij maakt het zo bont dat ik hem ervan verdenk juist een satire op de verzuurde cultuurpessimisten te hebben willen schrijven. Op het einde, in het afsluitende, voor deze editie geschreven essay '2026', lijkt hij dan weer zijn kar te keren en stelt hij met veel aplomb dat er toch niks aan te doen is, en dat de nieuwe "diepte" juist steekt in het slim omgaan met de veelheid van oppervlakkige ervaringen. Ik doe hem misschien onrecht aan, maar in dit boek lijkt Baricco me wel de Roberto Benigni van de Italiaanse literatuur geworden, een moderne versie van de Arlecchino uit de Commedia dell'Arte! show less

Mijn drie sterren voor dit boek gelden vooral de eerste helft ervan waarin Baricco vanuit veranderingen in het veld van wijn, voetbal en boeken, op zijn eigen wijze een betoog afsteekt tegen een soort barbaarse Google-mutatie die hij meent te ontwaren. "Het is alsof bepaalde hersenen ineens op een andere manier zijn gaan denken: voor hen is een idee geen afgebakend voorwerp, maar een baan, een sequentie van overgangen, een compositie van verschillenden materialen. Het is alsof de Betekenis, die eeuwenlang verbonden is geweest met een ideaal van permanentie, vast en voltooid, ineens een andere verblijfplaats is gaan zoeken en is opgelost in een vorm die eerder beweging is, een langwerpige structuur, een reis. Als je je afvraagt wat iets show more is, betekent het dat je je afvraagt welke weg het heeft afgelegd buiten zichzelf." (p. 105-106) Hij wil zijn (en onze) gedachten hierbij niet beperken tot wat er aan veranderingen aan de oppervlakte merkbaar is, maar zich op een echt begrip richten. "In werkelijkheid is het waarschijnlijk zo dat geen van die gebeurtenissen in wezen afzonderlijk van de andere kan worden beschouwd, noch op zichzelf kan worden beoordeeld, en evenmin veroordeeld." (p. 51) Even leek Baricco met zijn dertig krantenstukjes die samen dit boek uitmaken, de richting uit te gaan van een J.H. Van den Berg en zijn fenomenale metabletica als methode. Maar dat mocht niet zijn. Gaandeweg verloren de stukjes voor mijn hun aantrekkingskracht. Baricco is duidelijk beter als auteur van romans of novellen, en laat het schrijven van essays misschien best over aan anderen. show less

Baricco schetst een beeld van de barbaren en hij doet dat op een dubbelzinnige manier. Hij probeert de barbaren echt te doorgronden, het hele dier te zien en als hij het eindelijk in beeld heeft, beseft hij al te best dat het niet te beoordelen valt met de criteria van de beschaafde wereld. Het is iets anders, iets nieuws. Maar het hele boek door schrijft hij wel vanuit een 'wij en zij'-tegenstelling. Hoewel, op het einde, boven op de Chinese muur, beseft hij dat we allemaal mutanten zijn.

Zeker in het begin is het boek op zijn minst mooi gecomponeerd. De hoofdstukken over wijn, voetbal en boeken zijn intelligent opgebouwd. Maar de tegenstelling tussen beschaving en barbarendom is niet zelden die tussen 'hogere' en 'lagere' cultuur. De show more zaak is niet dat de uitstekende wijnen verdwenen zijn en er alleen nog 'gemakkelijke' wijnen aangeboden worden. Het gaat erom dat de kwaliteit van de goedkope wijnen erop vooruitgegaan is.

Naarmate het boek vordert, verliest Baricco de draad. Het hoofdstuk over klassieke muziek neemt de negentiende eeuwse muziek als uitgangspunt. Bereikt de beschaving dan ook volgens Baricco haar hoogtepunt in het an-und-für-sich van Hegel?

Toch blijft het boek ook op het einde intrigerend. Vooral de stelling dat de negentiende-eeuwse diepgang plaats gemaakt heeft voor even inspannend surfen aan de oppervlakte intrigeert. In een tijdperk van 'continuous partial attention' lijkt het de vanzelfsprekendheid zelve. En toch. Peter Hinssen - door en door barbaar? - stelt in het Nieuwe Normaal - de wereld van het digitale - de limiet voor lengte op nul en die voor diepgang op oneindig. Berichten worden steeds korter, de lengte van een sms of een tweet wordt de norm, maar als we willen kunnen we oneindig veel informatie over een onderwerp verzamelen. Maar allicht zou Baricco hier de vraag stellen of we dan ook echt de inspanning leveren om die informatie te verwerken.

De analyse van Baricco is spits en stemt tot nadenken. Maar echt overtuigen doet ze niet. Misschien is ze daarvoor te barbaars? Te veel gericht op spektakel, te veel oppervlakte en te weinig diepgang? show less