Sprakeloos

Unbelievable subtle seemingly spontaneous flow of thoughts and stories about his mother after his parents have died. Only after his father died could he write the book about his mother although or because his father asked about the book every time he visited his father.
Reading this book I thought about the process of change and growing dementia of my own mother and I even started dreaming about my parents after so many years. I think this is the best compliment one can make a writer.

Bijzonder boek over de moeder van Tom Lanoye. Prachtige en ongebruikelijke taal, Lanoye eert zijn moeder door bloemrijk te schrijven en is daarmee het tegendeel van sprakeloos. De aftakeling als gevolg van herseninfarcten wordt aangrijpend beschreven, de tragiek van afasie en ondanks alles toch ook humor. Pittige vrouw, die moeder! Ook de relatie tussen zijn ouders beschrijft Lanoye erg mooi.

'Laat dat mijn rebellie zijn, mijn revolte, tegen slijm, tegen gereutel. Laat me minstens dit als muiterij. Dat er geen tel meer zij, geen blad, geen boek, dat niet in honderdduizend tongen spreekt, dat niet getuigt van woordenschat. Nooit meer zwijgen, altijd schrijven, nooit meer sprakeloos. Begin.'
Het einde van 'Sprakeloos' van Tom Lanoye verklaart zijn boek en de manier waarop hij het schrijft. Een monument voor zijn moeder is het, actrice op toneel en in de huiskamer, een sterke, eigenwijze vrouw. Dat nu net zíj, de actrice, haar spraak moet kwijtraken aan het eind van haar leven, is wreed.
Lanoye besluit - na de dood van zijn vader - haar leven op te tekenen en doet dat op indrukwekkende wijze. Het is een boek waarin Lanoye show more vertelt en vertelt en vertelt. Van de slagerij, waarin zij terechtkomt door het huwelijk met haar man, een bewuste keuze terwijl ze eigenlijk carrière maakte. Van haar leven met vijf kinderen, haar verdriet, haar stemmingen, haar alles. Een verhaal dat zich laat vertellen in een chronologische lijn van de laatste jaren met steeds weer die ingevingen uit vroeger tijden. En niet alles was mooi, ook al lees je van elke bladzijde de liefde van een zoon voor zijn moeder.
Lanoyes zinnen spatten van het blad, hij houdt maar niet op. Alsof hij elke zin die zij niet meer kan zeggen, die ook zijn vader niet meer kan zeggen, op het blad wil leggen. Een fantastisch beeld van een familieleven, om stil van te worden... show less

Een zoon, jongste van een gezin van 5, schrijft een ode aan zijn overleden moeder. Die zoon is één van de bekendste Nederlandstalige schrijvers van de afgelopen decennia, roemrucht om zijn zinnelijk-barok taalgebruik (met erg lokaal-Vlaamse inslag), zijn nogal scabreuze thematieken en zijn virulent maatschappijkritische teneur. Als zo’n schrijver erg persoonlijk wordt, en schrijft over wat hem ten diepste raakt, dan is zo’n boek uiteraard ontroerend, indringend, naar de keel grijpend.

Dit boek is inderdaad een ode van een zoon aan een dominante vrouw, van wie hij tal van talenten en persoonlijkheidskenmerken heeft overgeërfd. Het schetst ook andermaal mooi een tijdsbeeld van een jeugd in een provincienest in Vlaanderen, zoals die show more ook al in het vroege werk van de schrijver aan bod kwam (vooral Kartonnen Dozen). Maar het spreekt vooral door de schrijnende details over de aftakeling van die eens zo grote vrouw, die spraakwaterval die de laatste jaren van haar leven het noorden kwijt was en letterlijk sprakeloos werd.

Uiteraard behoort dit erg persoonlijke boek tot het beste van wat Lanoye ooit geschreven heeft (met weer enkele pregnante passages). Maar tegelijk worstel ik er een beetje mee. Er zitten een aantal inconsistenties in die me wantrouwig maken (mijn excuses als dit ongevoelig klinkt). In dit boek zit welgeteld 1 rechtstreekse dialoog tussen zoon en moeder, bijna op het einde: een ongemeen hard gesprek, van beide kanten, nadat de zoon zijn homofiele geaardheid aan zijn ouders bekend heeft gemaakt (vrij laat trouwens, toen hij 22 was, maar we spreken hier over het Vlaanderen van de jaren ’80). Het zijn die harde, verwijtende uitvallen, over en weer, die erg contrasteren met de eerder zoeterige, observerende en wat melancholische toon die de rest van het boek bijna helemaal beheersen.

Die passage opende mijn ogen: Lanoye is een onbetrouwbare verteller, hij presenteert ons hier een constructie, een beeld van zijn moeder dat hij zelf opgebouwd heeft, en pas jaren na haar dood op papier zet. Wat mag en kan je anders verwachten, dat doen we allemaal toch? Bovendien waarschuwt hij de lezer in zijn lange aanloop overvloedig voor het constructieve karakter van zijn verhaal, het resultaat van een decennialange worsteling met die dominante vrouw die hem gevormd heeft en nog zoveel jaar na haar dood achtervolgt.

Met andere woorden: dit boek gaat minstens evenzeer over Tom Lanoye zelf en over zijn schrijverschap. Er zijn zeker een tiental passages in “Sprakeloos” die dit in de verf zetten, en waarin Lanoye uitdrukkelijk schrijft over hoe hij zijn gevoelens over zijn moeder in godsnaam behoorlijk op papier kan krijgen, om hààr recht te doen, maar ook zichzelf. Dat levert onder meer een felle uitval op tegen de minimalistische stijl in de hedendaagse literatuur, en – in dezelfde lijn – mondt het uit in een slotfragment waarin Lanoye op het sterfbed van zijn moeder besluit dat zijn grootste eerbetoon aan haar alleen maar een ongebreidelde taalfeest kan zijn: “Daar en dan heb ik mezelf gezworen dat ik voortaan, van nu af aan, één roeping heb één doel, één godverloren zelfgekozen plicht, omdat ik weinig anders kan, niets anders heb geleerd en nergens anders in geloof. Dat ik, wanneer en waar ik er de kans toe zie, de stilte zal bestrijden met mijn stem, de leegte zal proberen te betwisten met mijn woord, al het beschikbare papier zal proberen te bevechten met mijn taal. Laat dat mijn rebellie zijn, mijn revolte, tegen slijm, tegen gereutel. Laat me minstens dit als muiterij. Dat er geen tel meer zij, geen blad, geen boek, dat niet in honderdduizend tongen spreekt, dat niet getuigt van woordenschat. Nooit meer zwijgen, altijd schrijven, nooit meer sprakeloos. / Begin.” show less

Je bent maar zo goed als je laatste boek, en dat maakte dat ik me na Het derde huwelijk vast had voorgenomen nooit nog iets van Tom Lanoye te lezen, laat staan aan te schaffen. Het kan verkeren ... op kerstdag bladerde ik in Sprakeloos, even later keek ik op en merkte dat ik de veertig pagina's reeds voorbij was. Als een trein leest dit boek, sappig en treffend. Ik kreeg het boek cadeau, schoof al het andere dat ik aan het lezen was opzij, en draaide gisterenavond de laatste pagina om. Blij dat ik het aan de collectie kan toevoegen. Een beetje angstig evenwel omdat het zo weinig gescheeld had.

Het is niet het boek over zijn moeder - geen biografie, tenminste, niet eerst dit en toen dat - het is ook niet echt het verhaal over haar ziekte, show more of haar sterven - maar wel een beetje van het ene, en een beetje van het andere, en daartussen Lanoye zelf.

Het is een eerlijk boek, dat vooral. Van een schrijver die zegt: en nu ga ik eens schrijven, zie. En vervolgens het ene woord typt, en dan het andere, en dan het andere. En die stroom herinneringen, anekdotes, twijfels, achterklap maakt dit boek relevant, zoveel relevanter dan wat ik voordien reeds van Lanoye las. Het plaatst hem terug op de ladder bij (ik zeg maar wat) Erwin Mortier, en al die kleine zaken waar ik me voordien in zijn schrijven zo aan ergeren kon, - dat publiek opzoeken bvb. - dat valt hier weg, of beter: dat publiek is niet langer iemand die in een zaal op een klapstoeltje zit, dat publiek is opnieuw een lezer. Een lezer die met open mond naar dat zo Vlaamse verhaal zit te luisteren en telkens weer verleid wordt om te zeggen: dat zijn wij, zo zijn zij.

Het loopt ook zo vreemd samen met dat andere boek dat ik momenteel aan het lezen ben, Maalstroom van Bauchau - dat ook over toen en nu gaat, met iemand die op sterven ligt, en die maalstroom van gedachten - maar waar dat boek van Bauchau voorlopig gewoon fictie blijft, is dit boek van Lanoye zo verdomd waargebeurd en knap neergepend dat het fictie wordt.

http://occamsrazorlibrary.blogspot.com/2009/12/sprakeloos.html show less

‘Ik zie geen heil in geforceerde verstilling als weergave van een storm of een symfonie, ik word niet wild van kaalheid als vertolking van weelde, ik heb schijt aan pasteltinten en breekbaar estheticisme als uitbeelding van waarachtig vlees en bloed…. Minder is minder. En daarmee uit.’

Sprakeloos van Tom Lanoye is een eerbetoon aan zijn overleden moeder, die na een beroerte ‘eerst haar spraak, dan haar waardigheid, dan haar hartenklop’ verloor.

Met de tomeloze woordenschat waarmee Tom Lanoye zich in ‘Sprakeloos’ bedient, serveert hij de lezer een passioneel pleidooi voor de overdaad van taal. Geen betere manier om zijn moeder te eren, want dit is waar deze vrouw voor stond. Een flamboyante persoonlijkheid met een grote show more liefde voor theater. Barok tot in haar toastjes! Uitgerekend deze moeder heeft haar taal op tragische wijze verloren en Tom Lanoye bouwt haar terug op met al haar (on)hebbelijkheden, levenslust en liefde voor taal. We voelen de worsteling want het gaat hier evengoed over het verwerkingsproces van de zoon.Hoe hij er bijvoorbeeld maar niet toe komt om eraan te beginnen en nood heeft aan allerlei bochten en anekdotische omwegen om tot de essentie, het verhaal van zijn moeder, te komen. Een generatie, hun wijk, hun epoque, hun bestaan, ze komen tot leven via de kleurrijke verhalen en volkse typetjes die overvloedig de revue passeren. Over the top? Misschien af en toe maar eerder tragikomisch dan lachwekkend en met een tomeloos gevoel voor de kleine details die het verschil maken in een mensenleven.

'Wie schrijft die blijft' is een dooddoener, maar dit spreekt Lanoye manifest tegen.
‘Schrijven is vernielen, bij gebrek aan beter. Waar je over schrijft gaat pas dan en juist daardoor voorbij. Literatuur is loslaten. Schrijven is verdrijven.’ show less

Wat een boek! Het is lang geleden dat ik 5 sterren gaf, maar dit boek verdient ze. Ik hou van Lanoye, maar zijn laatste boeken lieten mij eigenlijk koud. Dit boek zal ik aan god en klein Pierke aanraden.
In een feest van taal, in onbeschaamd barok Vlaams (en mooi dat dat kan zijn! u hebt gelijk, meneer Lanoye, Less is niet More! tenminste niet als er een echte schrijver aan het werk is), probeert Tom Lanoye een beeld van zijn flamboyante moeder te schetsen. Hij beschrijft haar laatste jaren, als ze door een beroerte haar taal verliest. En de familie die machteloos moet toezien hoe ze verder aftakelt.
Maar we krijgen natuurlijk veel meer dan dat: voor minder dan haar hele levensverhaal doet hij het niet. En dat van vader ook natuurlijk. show more Dit boek werd een terugblik op een jeugd, op een familiegeschiedenis, geschreven met heel veel liefde en respect, maar zonder enige meligheid - Lanoye verloochent zijn temperament en intelligentie nooit.
Een prachtig boek van een groot schrijver. Lezen allemaal! Doen! show less