Clem Schouwenaars (1932–1993)

Bevat:
Schroot
Dr. Simon Falbeck
De weddenschap

Dertig bladzijden ver in deze roman uit 1972 dacht ik “ik stop ermee”, dit is zowel qua stijl als inhoud gedateerd. Clem Schouwenaars (1932-1993) schreef in de typische stadhuistaal van het zich pas emanciperende Vlaanderen, hij grossiert in grote theorieën en visies die hij zijn hoofdpersonage in drammerige monologen laat afdreunen (Ward Ruyslinck was op dit vlak wel nog een heel stuk erger), en zijn hoofdpersonage, Anton Zevenbergen, is een in drank verzuipende schrijver op de dool en show more vol zelfbeklag. “Dat heeft Jeroen Brouwers enkele decennia later in ‘De Zondvloed’ zoveel beter gedaan”, dacht ik.
Maar kijk, ik heb doorgezet en daar ben ik blij om. Want ‘De seizoenen’ blijkt toch wat meer in zijn mars te hebben. Om te beginnen is dit een curieuze mengeling van een plattelandsroman (gesitueerd in de erg rurale Westhoek), een queeste (dolende schrijver op zoek naar vaste grond), en een ideeënroman (om de 10 bladzijden laat Zevenbergen zijn licht schijnen over de toestand van de wereld, en het wezen van de menselijke existentie). Maar het is vooral de afwisseling tussen de interactie van Zevenbergen met zijn buren (de meesten niet zo fraai getekend), zijn vervoering om de stille natuur om hem heen, en zijn daaropvolgende analyse van dialogen en gebeurtenissen, die deze roman een gestage dynamiek geven waardoor je geïnteresseerd blijft hoe het verder gaat. En tenslotte is er de geleidelijke ommekeer die in Zevenbergen plaatsvindt, van zielig mannetje, zwelgend in zelfbeklag, drank en nihilisme, tot man die met herwonnen vitalisme terugkeert naar de beschaving (duidelijke echo’s van Walschap hier).
Ik wil hier nu natuurlijk geen geslaagde roman van maken: hij had een pak korter gekunnen, er kon flink gewied worden in de drammerige monologen, en de stadhuistaal was beter bijgeschaafd tot een meer natuurlijke schrijfstijl. En nu we toch bezig zijn: er staan nogal merkwaardige uitspraken en passages in die we in onze tijd als ronduit seksistisch ervaren. Uiteindelijk lijkt me dit werk vooral als tijdsdocument nog relevant, omdat het – naar mijn aanvoelen – wel heel erg de overgang van het ‘rurale’ naar het ‘moderne’ Vlaanderen illustreert, met alle worstelingen die erbij te pas komen. show less

De schrijvende ik-persoon maakt de balans op van zijn bestaan, vaart uit tegen de hypocrisie van zijn burgerlijke entourage, en klampt zich vast aan de enige mensen die om hem geven: zijn twee dochtertjes, zijn geliefde Lucretia en een vierde die hij niet kent - de lezer misschien. De cynische afrekening met zijn verleden uit zich in scheldtirades tegen de venijnige nonnen in zijn jeugd, de beklemmende familiebijeenkomsten, de bestialiteit van de legerdienst, de slaperige leerlingen van de show more Acade... show less