Louis Paul Boon (1912–1979)

Louis Paul Boon is een van mijn lievelingsschrijvers. Zijn stijl, waarmee hij vanuit zijn Aalsterse volksaard de hele wereld en mensheid fileert is zo goed als ongeëvenaard in het Nederlandse taalgebied. Zijn eerste boeken, van De Voorstad Groeit tot Kappellekensbaan / Zomer te Termuren zijn meesterwerken. Hierin beschreef hij de uitzichtloosheid van de 'kleine' mens en de onmogelijkheid tot sociale mobiliteit. Ook, bijvoorbeeld in Abel Gholaerts was kritiek te lezen op de hypocrisie van de show more katholieke kerk. Boon is het sterkst als hij concreet is, in simpele bewoordingen, alsof hij de wereld analyseert samen met een buur op een stoel op de stoep.

'De paradijsvogel' daarentegen leest als (en is) een allegorie. Maar dan ook nog eens een onbegrijpelijke allegorie waarin twee verhalen parallel lopen en de aanbidding van een gefingeerde godheid (tot en met het slachtofferen van kinderen) wordt vergeleken met de aanbidding van hedendaagse filmiconen. Als maatschappijkritiek is dat een te begrijpen standpunt maar de wijze waarop Boon dit boek schrijft is gekunsteld, ver van de volkse toon die hij normaal hanteert (en 'volks' betekent hier niet simpel of dom, maar 'verstaanbaar', op basis van gezond verstand uitgelegd in heldere taal). Het is een geforceerd anti-klerikalisme dat zijn doel ver voorbij schiet en door zijn allegorische stijl moelijk te vatten is. show less

(...)

'De paradijsvogel' is echter niet te reduceren tot een boek over seks – het is veel rijker en dieper. Uiteindelijk is het een boek over hoe de mens moeite heeft om de realiteit te aanvaarden, en de woorden van Boon tonen zijn groot psychologisch vernuft. Het krachtige proza is haast magnetisch, en de meerstemmigheid zuigt je dieper en dieper in het bevreemdende Klooster. Boon houdt de ruimte bewust vaag, waardoor het boek zich tezelfdertijd zowel in Hollywood als in vuile, vergeten show more Vlaamse straten afspeelt.

Op papier is dit een boek dat niet zou mogen werken: een sprookje over religie – deels gebaseerd op een artikel over het mythische ontstaan van Tibet – wordt gedebiteerd door de geest van Tubal-Kain via de mond van bokser Vulcan Fiber die eigenlijk Joe DiMaggio is, in een wijk van de oeroude stad Taboe, waar ook Beauty Kitt/Marilyn Monroe, E.H. Ramadhoe – Arthur Miller, maar ook Boon zelf – en de heer Wadman – seriemoordenaar John Christie – elkaars paden kruisen.

En toch werkt het bijzonder goed: het is effectief – weerom – een dapper meesterwerk. Laat je niet afschrikken door al die verwijzingen, het boek is zeker niet opgezet als een puzzel. Ik ben te jong om alle verwijzingen zo maar te herkennen, en ik heb er ongetwijfeld een heleboel gemist. Maar dat doet er niet toe. Het nieuwe verhaal dat Boon heeft gekneed uit het bronverhaal staat op zichzelf. Ook wie niet weet wie Monroe of Miller is, kan door het boek gegrepen worden.

(...)

Volledige recensie op Weighing A Pig Doesn't Fatten it show less

(...)

Het is daar dat De Voorstad Groeit uitblinkt: in het naast elkaar plaatsen van verschillende perspectieven die tegelijkertijd waar en tegengesteld zijn – in de kern is het even meerstemmig als de boeken over de Kapellekensbaan. In een paar zinnen wordt in een perfect natuurlijke spreektaal zowel het verhevene van de schepping, het lijden door oorlog en utopisch denken met elkaar verbonden. Alsof het niks is. Het proza van Boon is ongelofelijke krachtig, en dat 292 bladzijden lang – show more een lange geut scherpzinnig bewustzijn, een opmerkzaamheid die intuïtief aanvoelt maar toch duidelijk geconstrueerd is. Dat proza vergt hier wel een trage, geconcentreerde lectuur, want veel van het plot gebeurt tussen de lijnen.

(...)

Ik wil het hier nog hebben over iets dat onbelicht is gebleven in de secundaire literatuur die ik vond, iets dat ook te maken heeft met historisch besef. Voor mij was De Voorstad Groeit het sterkst in de eerste helft, wanneer de meeste personages nog jong zijn, en telkens pijnlijk blijkt dat ze hun gevoelens niet kunnen uitdrukken, ze wellicht niet eens zelf begrijpen. Keer op keer laat Boon snedig psychologisch inzicht zien, een voldragen begrip van de mens – zonder enige zweem van beschuldigend gemoraliseer – opnieuw alsof zoiets vanzelfsprekend is.

Het is daar dat de roman het interessants is als tijdsdocument, als een verhaal uit en over een tijd die in niets vergelijken valt met onze huidige belijdeniscultuur. Via het onderwijs en de media lukt onze samenleving er vandaag veel beter in om mensen te doen na denken over zichzelf en hun eigen gevoelens, en die ook te communiceren. Hoewel het vermoedelijk niet Boons hoofdbedoeling was, kwam dit besef tijdens het lezen herhaaldelijk als een mokerslag binnen, omdat het de tragiek van het leven toen nog zovele malen groter maakt.

(...)

Volledige recensie op Weighing A Pig Doesn't Fatten It show less

IMO a masterpiece. Boon says in the short preamble leading into the main text: "Chapel road which is the book about the childhood of Ondine, who was born in the year 1800-and-something...about her brother valeer-traleer, with his monstrous head wobbling through life this way and that...about her father, vapeur, who want to save the world with his godless machine, and about all the things which I can't quite recall now, but which try to draw a rough sketch of the laborious RISE OF SOCIALISM, show more and of the decline of the bourgeoise which got knocked down by two world wars and collapsed." As Boon relates the story of Ondine and her family, he also mixes in anecdotes of his and his own friends and family's present day events allowing one of them a journalist/poet Johan Janssens to retell a series of Belgian fairytales relating to Reynard the fox and Isengrinus the wolf. These three different threads weave into and out of each other in short sometimes epiphanic chapters. They are very often a hilarious, bitter, sometimes violent bit of social commentary mixing in doses of sarcasm and satire. Extremely anti-authoritarian in content. I have to say that I have never read anything quite like it and found it both profound and at the same time oddly entertaining. A wonderful read. Highly recommended. show less