De val

Op weg naar huis met in een plastic tas 4 flessen wodka komt August Willemsen ten val. Hij wordt opgenomen in een ziekenhuis en kan later revalideren in een verpleegtehuis. Hij beschrijft in dagboekvorm het verblijf in het verpleegtehuis tussen in niets geïnteresseerde mensen die de hele dag nietsdoen, dat wil zeggen: aan een stuk door roken en televisiekijken. August Willemsen is als auteur en lezer een vreemde eend in de bijt. Verder doet hij in briefvorm verslag van het laatste jaar voor de valpartij, waarin hij na een verblijf in de Jelinekkliniek in toenemende mate moeite heeft om zijn alcoholmisbruik onder controle te houden. Het boek is een eerlijk en nogal ontluisterend verslag van waar alcoholmisbruik toe kan lijden. Deze show more zelfreflectie heeft wel een prachtig boek opgeleverd, een absoluut hoogtepunt in de Nederlandse literatuur. show less

In de boeken die ik van August Willemsen las, bleek dat hij niet vies was van een stevige borrel. In De val wordt dit pijnlijk duidelijk.

Hij komt op 10 december 1990, op weg naar huis en met vier flessen wodka en anderhalve liter Fanta, ten val. In het AMC constateert men, behalve ernstige onderkoeling en ondervoeding, een gebroken linkerheup. Hij revalideert in Huize J., en De val is daarvan het relaas. Ook zijn dronkemansbrieven aan zijn goede vriend, filmer Kees Hin, zijn in het boek opgenomen.

Om maar met de deur in huis te vallen, die laatste zijn nog het meest interessant. Het is geen dik boek, 177 pagina’s, en een groot deel daarvan bestaat uit observaties die hij doet in de kliniek. Hij ergert zich aan de rooklucht en het show more constante lawaai van de televisie. De totale apathie van de medebewoners staat hem tegen en hij voelt zich een vreemde eend in de bijt:

Ik ben me in toenemende mate ervan bewust hier een eenling, zo niet een zonderling te zijn…er wordt stilzwijgend van uitgegaan dat je niets doet. Tv kijkt. En zo is het ook. De ‘gewone man’ doet niets. Kijkt tv. Huivering beving me bij de gedachte aan het systeem democratie: al die runderkoppen hebben stemrecht!

Zelf werkt hij af en toe wat en denkt na over zijn probleem, de alcohol. Hij is onmatig en weet dat. Hij ziet nu om zich heen wat de verwoestende uitwerking is. Bewoners die dertig jaar lang drie tot vier flessen jenever per dag dronken en nu door Korsakov geteisterd worden. Dan kom ik meteen op het manco van het boek. Willemsen observeert, maar veel dieper gaat het niet. Oorzaken van zijn eigen probleem, zelfreflectie, dat mis ik. Hij zegt wel iets over mogelijke oorzaken maar dat blijft summier;

Elk afwijkend gedrag, vaak ook ziekte…wordt bepaald door, als ik het goed zie, vier factoren: aanleg (de ‘genen van mijn vader’: hij en zijn kinderen ‘lustten hem wel’ – ofschoon niemand zo zelfvernietigend als ik); oorzaak of achtergrond (moeder…); aanleiding (het in huis halen van mijn moeder); en bedoeling (het mij van haar, van alles en iedereen losmaken).

Toch wordt het verval wel duidelijk. Eerst kan hij nog wel werken, maar al snel drinkt hij de hele dag door. Hij gaat afspraken missen en zijn werk blijft liggen. Zijn bezoek poedelnaakt met erectie tegemoet treden helpt ook niet echt en uiteindelijk moet hij de feiten onder ogen zien. Hij valt, is verslaafd en moet revalideren. Hij beseft ook terdege waarom hij en al die anderen in de kliniek zitten;

Hier is alles leuk wat je wel kunt. Thuis hindert alles wat je niet kunt – dat staat mij net zo goed te wachten. In de gewone wereld heb je agressie, afgunst, hebzucht, geldzucht, ijdelheid, drift, drukte, leegheid, onverschilligheid – hier zie ik van dat alles niets…Voor al die mensen geldt wat ik in mijn dranktijd eens schreef (zo gek was ik dus blijkbaar niet), dat Sartre ongelijk had: hun hel begint wanneer de anderen weg zijn en ze alleen overblijven, thuis.

Dan nog even die brieven aan Kees Hin. Geschreven in een alcoholroes, vaak op onmogelijke tijden en ik denk dat je daar dicht bij Willemsen komt zoals hij zich voelde voor die “Val”. Zo schrijft hij over zijn bezoek aan Marokko;

Ook heb ik een lift gegeven aan een man die opeens zei: “kom, we gaan kameel eten.” Ik ben op dat punt niet eenkennig, en ik dacht: in Mhamid heb ik op een kameel gezéten, nu kan ik hem ook wel éten…En kamelevlees is verrukkelijk, lijkt een beetje op schaap. Hoe kom ik ineens over Marokko te praten? Zo kan ik nog wel twintig bladzijden doorgaan. Angst om over mezelf te praten? Vlucht in een andere tijd? Het is nu trouwens weer een andere nacht geloof ik. Éven de klok waarnemen. Drie uur. Ik dacht al, wat is het stil. In het telefoonboek staan 10 personen met de naam De Liefde, en 9 mensen met de naam De Dood, waarbij ik maar even het huisnummer verzwijg van I. de Dood-Onrust in de Waalstraat.

Een boek dat je snel uit hebt en de moeite waard, maar ik verheug mij meer op de Braziliaanse brieven, waar ik goede recensies over heb gelezen en die mij hopelijk dichter bij zijn literaire helden brengen. Wordt vervolgd. show less

Toen August Willemsen een twintig jaar geleden ten val kwam met in zijn tas een viertal flessen wodka om de dag door te komen brak hij zijn heup. Dat deed een weinig pijn en hij verzeilde gedurende het grootste deel van de helft van een jaar in een revalidatiecentrum.

De val - op dit moment de dunste privédomein die ik in bezit heb (op de Goncourt-samenvatting en het Paustovsky-register na, o en het herinneringenboekje van Ros en de bloemlezing van Bas van Putten en die van Rosita Steenbeek ...)- is waar hij zich gedurende die maanden grotendeels aan wijdde: een beschrijving van zijn omgeving en mede-patiënten, een introspectie van hoe het tot die allesveranderende val is kunnen komen, en enkele brieven ter illustratie van zijn show more gemoedstoestand in de periode voorafgaand aan zijn opname.

Slechts af en toe wordt het interessant - de brieven bvb. laten vaak wel eens iets origineel doorklinken. De dialogen daarin aangehaald/naverteld zijn subliem. Mooi is zijn observatie van de maansverduistering. Grappig zijn ergernis met betrekking tot zijn medepatiënten. Schrijnend de vaststellingen van de nachtelijke bloedneuzen. Maar het geheel verliest zich in een nodeloos dooreengooien van de chronologie. En, wat literaire memoires betreft, bevat deze memoire net iets te weinig literaire memorie.

http://www.occamsrazorlibrary.org/ show less