Verzameld werk. Dl. VI: Alkibiades, Symposion

Het lezen van het Verzameld Werk van Plato bevalt mij tot nu toe zeer goed en dat is niet anders bij deel 6. Dit deel bevat twee van Plato’s meest intrigerende dialogen, Alkibiades en Symposion. Hoewel, van Plato, daar is bij Alkibiades nog wel iets over te zeggen.

Alkibiades zijn wij natuurlijk tegengekomen in de gelijknamige roman van Ilja Leonard Pfeiffer. Hij heeft gebruikt gemaakt van Plato’s dialoog over Alkibiades, maar de filosoof en Plato-vertaler Friedrich Schleiermacher (1768-1834) verklaarde de dialoog te onbenullig en te armzalig te vinden om van Plato te kunnen zijn. In het nawoord bij dit boek zegt (ik neem aan) de vertaler Molegraaf of Warren over Schleierrmacher;

In dit geval maakte hij een verschrikkelijke fout. Want show more wie anders dan Plato zou dit zeer levendige, geestige en verhelderende gesprek geschreven kunnen hebben?

Dat weet ik ook niet, maar onomstotelijk lijkt me deze verklaring nu ook weer niet. Dat laat onverlet dat ik wel degelijk de stijl herken van dialogen uit de vorige delen en is het werk een plezier om te lezen.

Snel over naar de inhoud. De trotse en ijdele Alkibiades voert een gesprek met Sokrates. Alkibiades is jong en ambitieus, heeft politieke aspiraties en wil het volk daarin meenemen. Sokrates betoogt dat zelfkennis daarbij essentieel is. Je moet wel weten waarover je het hebt als je een volk wil toespreken. Met een spitsvondige dialoog laat Sokrates hem zien dat het nogal eens schort aan die zelfkennis.

Ik neem u even mee. De optimale situatie bij sport en spel zou sportiviteit zijn, zo laat hij Alkibiades zeggen. Bij muziek is dat muzikaliteit. Maar wat is het bij oorlog en vrede, iets waar Alkibiades zegt de expert in te zijn? Daar moet de jongeling even passen.

Sokrates: Dat is toch beschamend! Stel je voor dat je raad geeft over de voedselsituatie en dat je zegt dat zus beter is dan zo…en dat iemand je vraagt; ‘Wat versta je onder beter, Alkibiades?’ In dit geval zou je het antwoord paraat hebben dat het op ‘gezonder’ neerkomt, al wil je dan niet voor arts doorgaan. Maar bij een kwestie waarin je wél voor een expert door wilt gaan en waarbij je opstaat om zogenaamd deskundige raad te geven, zou je je er blijkbaar niet voor schamen geen antwoord op deze vraag paraat te hebben? Of komt dat soms niet beschamend over?
Alkibiades: Zeker wel

Even verder wordt het Alkibiades nog meer te machtig:

Alkibiades: Ach, bij de goden, Sokrates, ik weet niet eens meer wat ik zeg. Ik lijk echt gek geworden. De ene keer denk ik er zus, de volgende keer weer zo over, wanneer jij me ondervraagt.

Hij krijgt een lesje in nederigheid. Hij denkt het goede te doen en te weten, maar als hem wordt gevraagd waar hij dat goede en juiste dan geleerd heeft, is dat weer een lastige vraag. Hij denkt rechtvaardig te zijn en te weten wat dat is, maar hoe weet hij dat zo zeker? Wat is er bijvoorbeeld nodig voor het reilen en zeilen van een samenleving? Alkibiades probeert het voor dat laatste eens met het begrip eensgezindheid, maar Sokrates fileert ook dat begrip meteen voor hem;

Sokrates: Maar kan er tussen man en vrouw eensgezindheid over wapenrusting bestaan, wat haar zaak niet is?
Alkibiades: Zeker niet.
Sokrates: Want dat is iets voor mannen, zul jij weer zeggen.
Alkibiades: Inderdaad.
Sokrates: Er zijn dus, naar jouw mening, vrouwenzaken en mannenzaken.
Alkibiades: Natuurlijk.
Sokrates: In die gevallen bestaat er dus geen eensgezindheid tussen mannen en vrouwen.
Alkibiades: Nee.
Sokrates: Ook geen genegenheid dus, aangezien genegenheid eensgezindheid inhoudt.
Alkibiades: Blijkbaar niet.
Sokrates: Dus wanneer vrouwen hun eigen taak doen, hebben de mannen geen genegenheid voor hen.

Alkibiades heeft er een harde dobber aan maar het is prachtig om te lezen en het zou verplichte kost moeten zijn voor alle leden van een aantredend kabinet wat mij betreft. Het adagium ‘Ken Uzelve’ van het Orakel van Delphi wordt hier meesterlijk in een dialoog vervat.

Het tweede deel, Symposion, is een lofzang op de liefde. Tijdens een drinkgelag houden verschillende gasten een toespraak over Eros, de god van de liefde. Faidros trapt af en Pausanias volgt hem op. De geneesheer Eryximachos wijst op het belang van liefde in de geneeskunst en Aristofanes mag zijn visie op Eros verkondigen (hij sloeg een beurt over vanwege de hik, ik houd van dat soort alledaagsheden in de klassieken). Hij begint over de oorsprong der menselijke natuur en het is me nogal een verhaal;

Om te beginnen waren er bij de mensen drie geslachten. Niet twee, zoals nu, mannelijk en vrouwelijk. Er was ook een derde geslacht, waarin de genoemde twee samengingen. Het bestaat niet meer, maar de term is nog niet verdwenen. Want de androgyn onderscheidde zich destijds niet alleen in naam, maar was daadwerkelijk uit beide, uit het mannelijke (andreios) en het vrouwelijke (gynaikeios) samengesteld. Nu is het alleen nog maar een scheldwoord.

Bovendien was ieder mens helemaal rond met vier armen en benen en twee volkomen gelijke gezichten. Gaat u het vooral lezen, u weet ineens wat uw navel daar doet. Er komen nog een paar sprekers aan het woord inclusief, daar is hij weer, een stomdronken Alkibiades die ineens binnenvalt en natuurlijk Sokrates, die al aangelegen was aan de rijke dis.

Symposion is geen spitsvondige dialoog waarin Sokrates iemand op het rooster legt, maar een boeiend verhaal over de vele facetten van de liefde. Plato weet mij nog steeds te verrassen met zijn werk.

Vertaling; Hans Warren en Mario Molegraaf. show less