While the Gods Were Sleeping

My first meeting with Erwin Mortier. While reading I had conflicting responses to the book ranging from fascination with the prose to disdain for characters and situations. I had to take some time after reading before attempting this review as I wanted my opinion to congeal into something remotely coherent.

On the surface the book presents an account of the events of the First World War from a perspective of a bystander, a young woman living relatively close to but not in the direct proximity of the frontline. The point of view is unusual as the account is predominantly introspective, it is not so much about the war as it is about the person who happens to be there on the verge of entering her adulthood. The story is fragmented, show more sometimes drawn out, interspersed with the calamities that the war is only too likely to provide, but quite lyrical at the same time. What presents another twist is that the story is told by a cantankerous old woman as she puts it on paper having nobody to share her memories with.

Although the styles are not similar I can't help but draw a parallel with Banville and some of his works, especially the latest I read "The Blue Guitar". The protagonists of both books come out as quite unlikable characters, they are pedantic, snobbish, self-centered, their moral choices are questionable, their interactions with others are flawed. They are not somebody a reader would want to be close to in real life. But they are also erudite, capable of a wide range of emotions, endowed with attention to detail, critical thinking, and uncommon powers of observation. These protagonists can be self-deprecating and ironic, their literary references can be eclectic. In short, it is better to read about them than to meet them in person, which is incidentally what we are doing.

I find that this creates a new method of delivery, which transcends the well-known posture of an unreliable narrator of post-modernist lore. The narrators of Banville and Mortier are very reliable, they are brutally honest and do not aim to present themselves in a better light. We could call them pedantic narrators or egotistic narrators or simply unlikable narrators and it seems that many readers would really have an issue with such a form of storytelling. However, this method gives a writer several weapons, and both John and Erwin use some of these weapons quite effectively. Banville presses readers to recognize some of the character traites in themselves, to reflect on their own introverted choices and ivory towers and then he takes the smug little world of his protagonist apart, the ivory tower crashes down, and the egotistic creature is left floundering in despair, comically clutching at straws.

This weapon of self-reflection imposed on the reader is used by Mortier as well but not in such an obvious way. Erwin instead targets his own storytelling - a convoluted multilayered discourse full of reflections, descriptions, cinematic collages from the memories of the protagonist. All this is contrasted with a simple story of "Said with lovely eyes", which beautifully concludes the book with an almost Camusesque message.

I need to thank Erwin Mortier, his weapon was effective on this reader. In homage to the writer I will conclude with several quotes on writing that I jotted down:
"... writing is the only way of answering the world back with silence"
"... knowledge infected my writing, impoverished my thoughts till they became nothing but sociology set to music"
"... I regarded words as compact, stable units, intriguing stones that I collected so as not to be empty-handed in the face of the world"
I intend to return for other books of the author when I am ready to subject myself to more of his flying stones. show less

Dit, om een woord, of eerder een rauwe keelklank, van m'n moeder, die overigens ook goed bekend is met de geneugten van het geschreven woord - niet dat van Mortier per se - te gebruiken, boek (of moet ik het een prozaïsch werk noemen, een schilderij van taal op een statief van beelden?) is prachtig.

Voilà. Als je alles uit bovenstaande zinsconstructie in één keer lezen tot u kan nemen, ben je klaar voor Godenslaap, want je krijgt pagina na pagina zo'n bijzinnenmaaltijd - 5 gangen of meer - op je bord geserveerd. Geen kouwe pap. Eten op bed.

Waar [b:De spiegelingen|21518313|De spiegelingen|Erwin Mortier|https://images.gr-assets.com/books/1395234588s/21518313.jpg|40841648] me werkelijk kon fascineren van cover tot cover, had ik in dit, show more ouder, werk soms goesting om het tegen de muur te gooien. Maar toen kwam ik plotseling in het onwaarschijnlijk aangrijpende derde deel terecht, dat me verschillende keren bij de keel greep, daar waar de woordencumulus het licht van de betekenis niet te veel verduisterde.

Toch dacht ik nog aan twee sterren, tot de grand finale (met het verhaal van Saïd al Amrani) me helemaal van m'n stoel blies en resoluut nog een sterretje wegkaapte voor alles dat ervoor kwam.

De spiegelroman 'De Spiegelingen' vond ik echt beter, dus als je er maar één wilt lezen, of wilt starten met dit duet, raad ik aan daarmee te beginnen.

Veel leesgenot. Want van je moet echt genieten van lezen om dit werk te appreciëren. show less

This work is and isn’t about World War I. Helena, writing journal after journal as an elderly woman cared for by one harsh homecare nurse and one loving homecare nurse, first shows readers what her life has become. Then we see how life was before the war…comfortable, pleasant, and in many ways a mirror image of the nurturing kindness the elderly Helena receives from the kind caregiver.
Not until long into the book does Helena finally turn to the wartime events. This is in part because the visitation of the fighting on her country was so terrible, she has difficulty coming to terms with it even at this late date. But she is driven to do so…not because she believes the journals will leave some lasting legacy; in fact, she tells the show more caretaker to distribute them at whim, and shows herself to be as unattached to them as falling leaves in the wind.
Really, she is writing for herself. She needs to retrieve from the mud that swallowed so many men dead and alive some understanding of what this monster was and how it changed her and her country. The sweep is epic yet is told from such a close and intimate understanding of one woman’s life that readers cannot help but feel the horror Helena had as a witness.
Then, at the end, we see that Helena’s words have had a broader impact beyond her life. The simple words of her caregiver, relaying her own family’s story of loss, resonates in a few brief pages with everything Helena has needed hundreds of pages to convey through her own efforts.
What shining beauty is in her words.
I was given an ARC (digital) by the publisher to review. show less

Great book, very well writen. You have to love his style of writing. It's a bit similar to Jose Saramago. The story is great, about the first world war from the point of view of an old lady, lying in bed, remembering all the things she has seen in her younger years during the war.

This book is about the First World War in Belgium, told by an old woman. She tells about the split in her family, because her father stays in Belgium as the rest of the familiy flies to France. Her brother becomes a soldier. She finds a boy friend who is an English war photographer.
The story is well told, but doesn't seam to head anywhere and the style is somehow difficult. I might enjoy it more a moment when I have more time and patience.

http://boekenwijs.blogspot.com/2010/10/godenslaap.html

Mortier kan het prachtig zeggen maar er valt helaas niet veel te vertellen in dit boek.

Dit was een heel vreemde leeservaring: aanvankelijk overheerste fascinatie voor de rijkgeschakeerdheid en de verbluffende taalacrobatiek; die sloeg na een tijdje om in vertwijfeling over de vraag of er wel een verhaal in dit boek stak, en geregeld ook ergernis om de woordenkramerij; het ruime middenstuk bekoort dan weer door de manier waarop een romance verstrengeld werd met de gruwel van de Eerste Wereldoorlog, om tenslotte in de epiloog te eindigen met een intens gevoel van gelatenheid en schoonheid. Zelden heeft een boek me zo doen worstelen, zwalpend tussen een twee sterren- en een vier sterren rating. Ik waag me een aan oneerbiedige vivisectie.

De grote originaliteit van dit boek is dat het de Eerste Wereldoorlog evoceert op een show more heel onrechtstreekse manier: in flarden van herinneringen van een nu hoogbejaarde dame, Helène Dumont, die terugblikt op haar leven, en die de grote wereldbrand vanop de zijlijn meemaakte, in het geboortehuis van haar moeder in Noord-Frankrijk, alleen op gehoorafstand van het front. Geen dramatische, gruwelijke, smartelijke loopgraventaferelen hier (al komt het er soms erg dicht bij), maar ordelijke rijen oprukkende of wanordelijk terugtrekkende soldaten, Noord-Franse dorpjes die plots opgeschrikt worden door verkeerd gemikte mortieren, militairen met verlof naakt op het strand en joelend als bevriende schepen hun lading bommen boven hun hoofden naar de vijand schieten, enz. Voor wie zijn portie loopgravenmiserie vroeger al tot zich nam: Mortier’s aanpak is daarom niet minder gruwelijk en expressief.

Maar vergis u niet: “Godenslaap” is niet zozeer een Eerste Wereldoorlog-roman! Meer nog dan de krijgsbrand staat de moeilijke relatie tussen een vrijgevochten dochter en een stugge moeder centraal; in dit geval is de dochter de vertellende instantie, Helène dus, en krijgen we een erg subjectief en redelijk ongeordend verhaal te horen. Zowel dochter als moeder zijn de dragende karakters van deze roman en Mortier laat de complexiteit van beiden, en vooral de complexiteit van hun relatie erg goed tot hun recht komen. Iets minder is dat met de andere, omringende figuren: de vader, de broer, de minnaar-later echtgenoot, zij blijven nogal eendimensioneel, en geregeld ook erg karikaturaal.

Maar, ten tweede male, vergis u niet: “Godenslaap” biedt amper een echt verhaal, niet over de eerste wereldoorlog, en ook niet over de moeilijke moeder-dochter-relatie. Wie leest met het oog op elementen van een verhaallijn, zal vergeefs zoeken en zal zich zelfs ergeren aan de incoherentie of het ontbreken van die elementen. Vooral in de eerste 150 bladzijden wordt het geduld van de lezer op de proef gesteld, zwalpend tussen heden en verleden, tussen de hoogbejaarde Helène die zich laat verzorgen door haar Marokkaanse meid en ondertussen herinneringen ophaalt, en de jonge Helène die thuis haar plaats niet vindt en dat ontlaadt in schriftjes vol barokke schrijfsels.

En zo komen we onvermijdelijk bij de taal van dit boek, de stijl. Ik ken geen andere Nederlandstalige roman met zo’n creatief-beeldende, soms erg poëticale taal. Alleen een klein voorbeeld kan dit illustreren, wanneer Helène beschrijft hoe ze als meisje onder de indruk was toen ze de paardenstal van haar moeders’ boerderij binnenliep:
“Niets kon me toen ik nog heel klein was zozeer van sublieme angst vervullen als de eeuwige duisternis daarbinnen, waar je geregeld kettingen hoorde rammelen, iets wat ademende of snoof en met zware poten op de bakstenen bevloering stampte. En er was altijd dat moment van ademloze verbazing, van verwachting en schrik, wanneer de knechten de stallen betraden en wat later naar buiten kwamen met aan de teugels paarden die niet zozeer paarden leken, als wel locomotieven van spieren en manen, en een wonderlijk gevoelige huid die voortdurend van zenuwtrekken doorschoten werd. Immense machinale dieren waren het, Trojaanse gevaarten waarvan de neusgaten op koude ochtenden wolken damp uitstootten. Naast hen leek het ros dat onze koets trok een frêle ballerina. Het beest begon te snuiven en zette vaart nu de bestemming vlakbij was. De knecht floot, achter de muur sloegen de honden aan. De poort ging voor ons open.” (167)
Dit is literair gewoon perfect. En het boek staat vol met dergelijke passages. Maar af en toe werkt het ook beklemmend, stapelt Mortier de taalkundige superlatieven iets de nadrukkelijk op elkaar, zodat het pijnlijk wordt, acrobatiek die omslaat in woordenkramerij en puur maniërisme.

Nog een belangrijk aspect van de taal is het proustiaanse karakter van de herinneringen van Helène: Mortier laat haar voluit gaan, in volzinnen die soms een halve pagina beslaan en waarvan het bepalende werkwoord pas helemaal op het einde ten tonele verschijnt. Die stijl is functioneel, want Helène wil zich bewust afzetten van de gereserveerde, zuinige zinnen van haar burgerlijke moeder. En ze is ook functioneel omdat Helène zich bewust is van het tekort schieten van de taal om de werkelijkheid onder woorden te brengen. Geregeld haalt ze dat aan, hoe de woorden maar heel gebrekkig werkelijkheidservaringen tot uitdrukking kunnen brengen en hoe die dan alleen met veel omhaal van woorden, in een omcirkelende beweging toch een indruk van die ervaringen kunnen weergeven. Mortier boort hier een metafilosofische laag aan die heel nadrukkelijk aanwezig is, en volgens mij tot de kern van deze roman behoort. En het gaat niet alleen om de relatie tussen taal en werkelijkheid: het gaat ook om het leven grijpen, om mensen die je nabij zijn echt te vatten en met hen te connecteren, om het verleden weer tot leven te brengen, … in al de pogingen die Helène dit hele boek door waagt om dit tot stand te brengen, merkt ze dat ze tekort schiet, dat het gewoon niet kan en dat dit wezenlijk tot de tragiek van de menselijke conditie behoort.

Godenslaap is geen gemakkelijke lectuur, het is eigenlijk een weerbarstige roman, die zich moeilijk laat plaatsen en duiden. In die zin weerspiegelt het mooi het wisselvallige, onbetrouwbare, erg subjectieve karakter van een oud iemand die terugblikt en daarbij heden en verleden moeilijk uit elkaar kan houden, intense subjectieve gevoelens doet clashen met zogenaamd ‘naakte’ historische gebeurtenissen, en die zelfs nauwelijks lijn in haar verhaal kan steken. Ik weet zeker dat ik dit boek nog vaak ter hand ga nemen, willekeurig een pagina zal openslaan en met intens genot zal proeven van de talige godendrank die Mortier ons heeft aangereikt. Vooruit dan maar, vier sterren. show less