Theo Kars (1940–2015)

Theo Kars is bij mij vooral bekend als de vertaler van de memoires van Giacomo Casanova en "Handorakel of de kunst van de voorzichtigheid" van Balthasar Gracian. Casanova is een levensgenieter, avonturier en rokkenjager. Theo Kars is blijkens "Memoires van een slecht mens" behept met dezelfde eigenschappen. Dat hij een slecht mens is, is voor hem een soort geuzentitel. Hij vindt godsdienst flauwekul, heeft lak aan gangbare morele opvattingen en leeft vooral voor zijn eigen genoegen. Zelfs show more diefstal vindt hij niet erg, tenminste zolang als hij niet betrapt wordt.
"Memoires van een slecht mens" gaat over de eerste 24 jaren uit het leven van Theo Kars. Doel van dit boek is niet zozeer om een overzicht te geven van de gebeurtenissen uit zijn (avontuurlijke) leven, maar vooral om te laten zien hoe hij diegene is geworden die hij op zijn 70-ste levensjaar is. Er gebeurt vrij veel in die 24 jaren. Talloze vrouwen passeren de revue (meestal kortstondig), hij vertelt over zijn literaire voorkeuren, met name Casanova en Henry de Montherland, hij vertelt over uitgebreide boekendiefstal (volgens zijn erecode alleen uit grote winkels) en over een frauduleuze zaak waarbij hij de posterijen flink benadeeld. Dit alles leest een beetje als een schelmenroman, in de trant van de memoires van Casanova of "Ik Jan Cremer". Het boek is vlot geschreven en een van de betere memoires die ik ooit onder handen kreeg. Ik kijk al uit naar deel 2! show less

Theo Kars, Memoires van een slecht mens Deel 1 1940-1964. Een mond vol. Ik had er op verschillende blogs al over gelezen en het zou een soort Ik Jan Cremer zijn, maar dan literair verantwoord.

Wel, dat zullen we dan nog weleens zien, zo dacht ik. Kars vindt zichzelf een slecht mens. Op de achterflap staat dat hij zich aan niemand iets gelegen laat liggen, dat hij wegens oplichting in de gevangenis heeft gezeten en er in het algemeen een non-conformistische en hedonistische levensstijl op na show more houdt.

Het zijn niet direct kwalificaties die sympathie opwekken, dus ik liet vooral zijn verhaal het werk doen. Kars geeft aan dat hij niet wil vertellen wat hij allemaal meemaakt, maar dat hij met zijn boeken wil bepalen hoe hij heeft kunnen worden hoe hij nu is.

Uiteraard ontkomt hij niet aan het eerste, hij begint gewoon bij zijn jeugd en zijn ouders met wie hij de nodige discussies voert. Hij noemt zijn vader een “lul”, moet zich verantwoorden bij de dominee en geeft een staaltje logica weer;

‘Je vader heeft mij gevraagd met je te spreken…Hij heeft gezegd dat je hem “een lul” hebt genoemd.’…
‘Ik bedoelde “lulhannes, sukkel”, ‘ legde ik uit.
‘Maar dat getuigt niet van respect.’
‘Inderdaad.’
‘Maar een kind moet zijn vader respecteren.’
‘Respect komt niet uit de lucht vallen. Dat moet je verdienen. Ik heb goede redenen om mijn vader niet te respecteren.’
‘Je moet je ouders respecteren omdat ze door God aan jou gegeven zijn.’
‘Dat is voor mij geen geldige reden, want ik geloof niet in God.”

Onweerlegbaar. Het is natuurlijk een autobiografie, de auteur weet of zo’n gesprek echt heeft plaatsgevonden. Maar…het neemt mij wel voor hem in.

Als hij ouder wordt raakt hij verwijderd van zijn ouders. Via Utrecht komt hij in Amsterdam terecht. Hij studeert, maar niet met overtuiging. Hij heeft veel relaties en is volstrekt eerlijk daarover. Hij wil zich niet binden en heeft avontuurtjes als hij daar zin in heeft. Hij zegt het ook tegen zijn vriendin. Ik ga vreemd en als jij het doet ga ik bij je weg. Kan je daar niet tegen, dan moet je zelf weg gaan. Ze blijft….

Kars wil genoeg geld hebben om het leven te leven wat hij wenst. Vooral veel avontuurtjes met vrouwen en genieten van het leven zonder teveel inspanning. Hij ambieert geen carrière, simuleert heimwee om onder de dienstplicht uit te komen en verdient snel geld met een postwisselfraude.

Er zijn tegenslagen, maar daar heeft hij zo zijn gedachten over;

Mijn veerkracht is altijd groot geweest. Na een ver strekkende tegenslag of grote omslag in mijn leven slaag ik erin mij gemakkelijk aan te passen aan de nieuwe situatie. Ik probeer de goede kanten ervan te zien en tegelijkertijd de waarde te relativeren van wat ik ben kwijtgeraakt. Al met al ben ik nu, op mijn zeventigste, tot de (nog steeds voorlopige) conclusie gekomen dat een mens die nuchter denkt en pragmatisch handelt een remedie voor iedere tegenslag vindt. Zelfs aan de ernstigste kan hij nog ontkomen door zelfmoord te plegen.

Uiteindelijk is dat precies wat hij deed, maar daar zijn we nog niet. Ik vond het een intrigerend verhaal. Uiteraard spookt hij dingen uit die niet kunnen, maar hij is erg rechtlijnig in zijn levenshouding en dat bewonder ik wel. Ook als hij daardoor in een lastig parket of gesprek verzeilt raakt houdt hij vast aan zijn principes. Het is beter geschreven dan het boek van Jan Cremer en ik ga zeker deel 2 lezen van een slecht, maar innemend mens. show less

In dit eerste deel van zijn memoires, dat loopt tot zijn 24e jaar, beschrijft Kars zijn ontwikkeling tot een hedonistische persoonlijkheid. De vorm die hij daarvoor gebruikt is ontleend aan 'Histoire de ma vie' van Giacomo Casanova, een werk dat Kars uit het Frans vertaalde.
Theo Kars wordt beschouwd als een controversiële schrijver, een kwalificatie die hem ongetwijfeld plezier doet. Je houdt van hem of je haat hem. Dat laat onverlet dat de psychologische analyses die Theo Kars in dit show more eerste deel van zijn autobiografie van de mens in haar naakte bestaan maakt zeer overtuigend zijn en niemand --vriend of vijand-- onberoerd kunnen laten. Dit wordt nog versterkt door de krachtige, zorgvuldige stijl en de spanning die door de gekozen vorm van Casanova's dagboeken opgebouwd wordt. Ik heb het boek in één adem uitgelezen en kan niet wachten op het vervolg. show less

Na deel 1 kan Memoires van een slecht mens Deel 2 1965-1991 van Theo Kars niet lang op zich laten wachten. Het boek is bijna 480 pagina’s lang en het leest als een trein.

De postwisselfraude blijkt niet de perfecte misdaad en Kars en consorten draaien de gevangenis in. Twee jaar en drie maanden krijgt hij en uiteindelijk zit hij zo’n tien maanden vast. Hij gebruikt de tijd nuttig om een roman over zijn misdaad te schrijven. Hoe kenmerkend voor Kars, als hij hoort dat hij vervroegd vrij show more kan komen deelt hij doodleuk mee dat hem dit niet zo goed uitkomt.

Wat mij er niet van zinde, was de wetenschap dat ik dan niet volledig vrij zou zijn, maar een tijd onder toezicht zou staan van een reclasseringsambtenaar. Ook de datum van mijn vrijlating stond mij tegen: 24 december. Aangezien ik mij voor mijn gevangenschap tijdens de laatste twee weken van het jaar placht af te sluiten voor de buitenwereld, die mij dan geen genoegens te bieden had, was ik liever vrijgekomen na deze periode van stagnatie in het maatschappelijk leven.

Als hij vrijkomt trouwt hij met zijn vriendin Mux en gaat gesprekken aan met uitgevers, waaronder Martin Ros van De Arbeiderspers. Hij komt Karin tegen en later Kate en met deze twee dames zou hij jarenlang samen wonen. Uiteraard onder de voorwaarde dat hij zijn amoureuze avonturen met anderen voort mag zetten. De dames vinden het prima.

Kars scheidt van Mux en trouwt Karin en vestigt zich in het literaire landschap. Hij blijft schrijven en legt contacten met de uitgever Johan Polak. Het gezelschap reist regelmatig af naar Ibiza, waar Kars schrijft. Ondertussen weet hij schuldeisers van zich af te houden.

Karin begint ondertussen serieuze trekken van schizofrenie te vertonen en wordt een paar maal opgenomen. Kars verdiept zich in vitamines en voeding en hun inwerking op het menselijk lichaam. Hij zal er onder pseudoniem nog een naslagwerk over schrijven. Met Karin loopt het niet goed af. Kars scheidt van haar en vindt een nieuwe partner, Hannah.

Zo voert Kars ons mee tot 1991. Daar houdt het echter niet op, want hij leeft tot 10 november 2015. Er komt nog een deel 3 van zijn memoires. Postuum en dat heeft een reden. Hij schijnt nog wat uitgevreten te hebben wat niet is verjaard, dus daar wacht hij mee. Verder wil hij zelf uit het leven stappen en dus zijn memoires tot op de laatste dag volmaken. Hij zegt;

Ook in de laatste minuten dat ik mij nog bewust ben van mijn eigen bestaan, zou ik graag verslag uitbrengen van de gemoedstoestand waarin ik verkeer. Omdat ik dit dan alleen nog mondeling kan doen, wil ik het inspreken in een dictafoon, zodat het als een aanhangsel aan het derde deel van mijn memoires kan worden opgenomen.

Mijn mening zoals verwoord bij deel 1 blijft overeind. Dat non-conformisme is niet mijn stijl, maar hij predikt het en is uiterst consequent, zelfs als het nadelig voor hem uitpakt. Hij heeft alleen maar spijt van dingen die hij niet heeft gedaan en ik geloof hem. Ik kijk uit naar deel 3 show less