Traveling: On the Path of Joni Mitchell

In Travelling treedt muziekcriticus Ann Powers in de voetsporen van Joni Mitchell. Ik ken aardig wat muziek van deze Canadese singer-songwriter, maar dit boek biedt een prima mogelijkheid om haar veelzijdige oeuvre wat nader te bekijken.

Het is geen conventionele biografie en Powers ziet zichzelf meer als criticus. Ze heeft Mitchell ook niet geïnterviewd voor dit boek en daar heeft ze mee geworsteld;

Was dat laf? Misschien…Nadat ze tientallen jaren lang als een schat is gemijnd en bewaakt kan de legende Mitchell…het niet meer verdragen dat ze voortdurend aan een kruisverhoor wordt onderworpen…Ik wilde niet meewerken aan een mythe. Ik wilde de vragen kunnen stellen op grond waarvan Mitchell me zou verbannen.

Die aanpak heeft voor- en show more nadelen. Het levert een zeer persoonlijk verhaal op, in mijn ogen soms iets te persoonlijk. Aan de andere kant sluit ze haar ogen niet voor de negatieve kanten van Mitchell.

Joni Mitchell wordt als Roberta Joan Anderson in 1948 geboren in een klein plaatsje in Canada. Ze is dol op schilderen en piano spelen. Als ze polio krijgt zingt ze voor medepatiënten in het ziekenhuis en leert ze er ukelele en gitaar spelen uit een boek van folkmuzikant Pete Seeger.

Ze vertrekt naar de grote stad en wordt zwanger. Omdat ze niet voor haar dochter kan zorgen staat ze die af voor adoptie, iets dat lang verborgen bleef voor de media. Ze verwees er soms wel naar in haar nummers, zoals in het nummer Little Green van haar meest succesvolle album Blue. Ze trouwt met folkzanger Chuck Mitchell in 1965 en verhuist met hem naar de Verenigde Staten. Na de scheiding blijft ze zijn achternaam voeren.

In 1968 belandt ze in Los Angeles, in de bekende wijk Laurel Canyon. Daar wonen ook Graham Nash, David Crosby, Cass Elliot (zangeres van The Mamas & the Papas), James Taylor en een hele zwik andere artiesten. Mitchell voelt zich er thuis en is er ‘één van de jongens’. Ze schrijft er muziek en de titel van haar derde album Ladies of the Canyon verwijst naar die wijk. Ze heeft met de genoemde heren ook relaties en dat is muzikaal interessant, omdat ze elkaar beïnvloeden. Crosby produceert voor haar, als ze samen woont met Nash schrijft hij de hit Our House voor Crosby, Stills, Nash & Young. Voor de goede orde, het was háár huis, Nash woonde slechts in.

Wat Powers erg goed doet in dit boek is het volgen van de muzikale ontwikkeling van Mitchell. Ze begint natuurlijk als folkzangeres en haar album Blue wordt hoog gewaardeerd. Powers schrijft er uitgebreid over;

Als ik naar Blue luister, krijg ik altijd het gevoel dat ik erbij ben als Mitchell en haar kleine, tijdelijke band keuzes maken en risico’s nemen. Kleine dingetjes die de worsteling veranderen in flow; de kwastjes op de drums van Russ Kunkel, of James Taylor die loom een akkoordenschema zit te tokkelen van het album waaraan hij zelf werkte. En soms natuurlijk alleen Joni die een nieuwe manier bedenkt om een lage noot te zingen of het woord ‘California’ te zingen.

Mitchell is een fan van Miles Davis en hoewel ze zichzelf geen jazzmusicus vindt, gaat ze wel dat idioom gebruiken. Ze maakt een album met de dan al zieke jazzbassist Charles Mingus. Ze gaat jazzfusion maken en werkt samen met saxofonist Wayne Shorter en de basgitarist Jaco Pastorius. Die muzikale afslag levert een prachtig live-album op, Shadows and Light.

Er is dus ook aandacht voor de negatieve kanten. Mitchell vermomde zich ooit als blackface, compleet met zwarte schmink, afro-pruik en foute zonnebril. Gekleed als foute pooier bezoekt ze feesten. Zo staat ze ook afgebeeld op de hoes van haar album Don Juan’s Reckless Daughter. Het wordt gezien als ronduit racistisch. Powers interviewt mensen om achter de reden te komen van haar gedrag en die wordt ook wel gegeven, maar het blijven interpretaties.

Uiteindelijk gaat het om de muziek. Met dit boek in de hand heb ik het overgrote deel van haar werk beluisterd. Daarbij is het lezen van de songteksten onmisbaar. Zo krijg je meer mee over haar dochter in Little Green. Ze heeft het nummer Woodstock geschreven, hoewel ze er zelf niet optrad. Het nummer River begint met een kort Jingle Bells-intro, maar gaat uiteindelijk over haar breuk met Graham Nash. Free Man in Paris verbeeldt de paradox van het consumentenkapitalisme en wordt in drie pagina’s toegelicht.

Maatschappelijk betrokken is Mitchell ook. Ze zet zich af tegen alle sterren die geld inzamelen voor Afrika in sentimentele liedjes en schrijft zelf het krachtige Ethiopia;

A t.v star with a p.r. smile calls your baby ‘it’ while strolling through your tragic trials

De lijst is eindeloos en u moet echt nog even luisteren naar Twisted, een parodie op de psychoanalyse, The Wolf That Lives in Lindsey met het gehuil van echte wolven, The Jungle Line met experimentele Afrikaanse ritmes, het prachtige Amelia met het door straaljagers getrokken hexagram in de lucht en het lange instrumentale stuk in Paprika Plains. U kent waarschijnlijk Both Sides Now en Big Yellow Taxi al, dat waren grote hits.

In 2015 kreeg Joni Mitchell een hersenbloeding. Na jarenlange revalidatie is ze weer op de been en in 2022 heeft ze zowaar op het Newport Folk Festival weer wat gezongen, gezeten in een grote stoel. Hier kunt u een fragment zien, het zijn ontroerende beelden.

Het is een boek waarmee u diep in de muziek van Joni Mitchell kunt duikenen dat is winst. Powers heeft er ook een handje van om zichzelf soms op de voorgrond te schrijven en dat mag wat minder. Verder is het wel prima dat ze de mooie maar ook minder mooie kanten laat zien van een inmiddels toch wel legendarische muzikante. Het is goed dat al haar muziek nu wordt uitgebracht in de serie Joni Mitchell Archives. Een aanrader is ook haar eigen website, die staat bomvol informatie, songteksten en video’s.

Laat ik Mitchell dan nog even aan het woord laten. Er wordt wel gezegd dat ze een confessioneel muzikante is, dus dat ze haar gevoelens en diepste gedachten in haar teksten verwoord. Daar is ze het niet mee eens en dat licht ze ook toe in dit interview met CBS News;

‘Als je mij aantreft in mijn songs en gaat nadenken over mijn leven, heb ik mijn werk niet goed gedaan. Maar als je jezelf ziet, dan heb ik gedaan wat ik moet doen.’

Vertaling; Robert Neugarten, Irene Goes, Kees van Weele show less