Simon Vestdijk (1898–1971)

Lekker vlot geschreven roman (in twee opzichten: de auteur had er niet meer dan één maand voor nodig) uit 1959, rond een centrale figuur -- de voyeur en intrigant Pieter Le Roy -- die zelfs naar maatstaven van Vestdijks met onaangename hoofdpersonen gevulde oeuvre een hoogst onprettige persoonlijkheid is. Knap geconstrueerd ook, dit meerstemmige boek: een rustige toename van verscheidene losse verhaallijnen aan het begin van het boek die uiteindelijk keurig bij elkaar komen. De afkeer van show more de nare Le Roy verandert gaandeweg in mededogen. show less

This book is on the 1001 list, and has been described as a "coming of age" novel. While the protagonist, Nol, who is the son of a prominent judge in a provincial city near the Dutch/German border, does "come of age" over the course of the novel, I would not place the book in that genre. Instead, it seems to me to be a tale of obsessive and ultimately failed love.

It begins when Trix, the 12 year old daughter of an alcoholic musician dances with 8 year old Nol at a concert conducted by her show more father. For years, Nol observes Trix from a distance, and defends the musician from the accusations of incompetence and drunkeness made against him. He persuades his parents to allow him to take piano lessons from Trix's father. Although he falls in love with Trix, Nol's love for Trix's father seems paramount.

All three main characters, Nol, Trix, and her father, are deeply flawed individuals, and none of them can be described as likeable. Nol is deceitful, and sometimes superior and disdainful of others. Trix is abrupt, aloof, and rude. Her father is self-absorbed, irresponsible, and, yes, a drunkard. For the most part, the book is serious, but there is a sustained comedic episode when there is an attempt to stage an opera directed by Trix's father with a prominent opera star in the lead. And, music plays a very prominent role in the book, and there are pages of discussions and somewhat technical descriptions of various musical pieces.

I enjoyed this book, and never really stal.led in it, but I also never really eagerly anticipated picking it up for the next session's reading. I would ultimately rate this as a very good book, but not one that I personally loved show less

Kellner en de levenden recensie

De Kellner en de levenden (1949) is een boek van de in 1972 overleden veelschrijver Simon Vestdijk, een boek dat hij beschreef als een “fantastische vertelling”, wat zacht is uitgedrukt. In het verhaal worden 12 flatbewoners uit hun bed gelicht, op de bus gezet en in een groot gebouw afgezet waar het laatste oordeel zich voltrekt. Tijdens hun reis proberen de bewoners te verklaren waar ze zijn beland en houden zich ten slotte bezig met de begane zonden. Een show more fantastische vertelling, een sprookje, tegen een christelijke achtergrond.

De Kellner en de levenden werd in twee maanden geschreven en vertoont overeenkomsten in thematiek met twee andere werken die S.V. schreef rond die tijd was Toekomst der religie (1947) wat handelt over verschillende type van religieuze belevenis en een mogelijke ontwikkeling van deze typen. Een ander boek was Het wezen van angst (bedoeld als dissertatie), een psychologische studie naar angst waarbij S.V. verschillende type angst onderscheidt en het object van angst centraal stelt, wanneer het object van de angst bekend is, zo stelt hij, tot persoonlijke ontwikkeling kan leiden.

Een fantastische vertelling: Sprookje

Om te zien dat het verhaal vele christelijke elementen bevat met apocalyptisch motief vereist geen literatuurstudie. Er zijn doden die opstaan, trompetten die klinken, de aartsengel Michiel en de duivel zijn duidelijk aanwezig. Verschil is dat S.V. het element van strijd gebruikt tussen de duivel en hemelse scharen en het niet laat bij ‘slechts’ een oordeel.

Wat lezers waarschijnlijk minder opvalt is dat het boek de structuur van een sprookje heeft. L.F. Abell heeft dit uitvoerig geanalyseerd in een driedelig artikel in de Vestdijkkroniek (1973). In de eerste twee hoofdstukken is er sprake van een tocht naar de betoverde burcht, een bioscoopgebouw. Er is een gangmaker die de deelnemers inleidt in een irrationele wereld. Ze gaan ‘down the rabbithole’, niet over een burg maar met een lift die zich in onverklaarbare banen door de ruimte beweegt. Er vindt een intermezzo in de kasteelzaal plaats, door S.V. een stationsruimte gemaakt en uiteindelijk zullen ze in strijd met de eindbaas zichzelf moeten overwinnen. De eindbaas is een dikke lelijke kellner die zich voor duivel uitgeeft. Nadat de eindproef is overwonnen mogen ze naar huis en keert de normaliteit terug.

Schuld en verantwoordelijkheid

In de andere wereld komt steeds meer het besef dat dit wel eens het laatste oordeel kan zijn. De bewoners worden bang en beginnen hun zonden op te biechten, opgehitst door rode wijn uit een bodemloze kan en verschillende figuren die de angst flink opvoeren met verhalen over de hel. Hier komt denk ik aan bod in de jaren 40 het ‘psychologische’ en ‘metafysische’ van het verhaal heet.

S.V. de spanning mooi oplopen door de religieuzen en atheïsten te laten strijden om de positie van God. Een van de deelnemers: “Als wij geoordeeld worden, mogen wij dan ook God oordelen?” Met deze vraag wordt de vraag van schuld t.o.v. God steeds horizontaler wordt, schuld wordt schuld t.o.v. medemensen.

Deze horizontale schuld wordt duidelijk zichtbaar in hoofdstuk over Haack, een acteur en homoseksueel. In eerste instantie voelt hij zich schuldig over zijn geaardheid, maar komt door zijn angsten onder ogen te zien tot het inzicht dat zijn schuld alleen gelegen is in het feit dat hij zijn ware aard verborgen heeft gehouden wat tot de zelfmoord heeft geleid van een vrouw die wél van hem hield. De schema tussen angst, het object van de angst en de hanteerbaarheid van de angst zoals aangegeven in Het wezen van angst is hier goed zichtbaar.

Deze spanning tussen verticale religieuze of culturele moraal en horizontale verantwoordelijkheid en de relatie met angst is boeiend, maar verloopt rommelig. Twaalf mensen is teveel om in een roman een zekere diepte te geven. S.V. heeft dit opgelost door Haack een apart hoofdstuk te geven, maar het geheel voelt gekunsteld en de auteur had er goed aan gedaan zijn opzet te beperken tot minder figuren.

S. Vestdijk en zijn boodschap

Dat S.V. een boek schrijft waarin de strekking lijkt te zijn dat men zijn medemens slechts wat verplicht is mag ironisch heten. Hij heeft zijn leven lang vrouwen behandeld als huisvrouw, seksueel lustobject en verpleegster zonder dat dit tot enige reflectie lijkt te hebben geleid (Visser, 1987). Daarmee lijkt S.V. zich als een soort Rousseau op te werpen, die mooie praatjes heeft, maar weinig van de praktijk weet.

Andere tijden

Het boek is 70 jaar geleden geschreven, en dat merk je. Ik ga er niet vanuit dat mensen nu nog zo makkelijk een politiebus instappen zonder beschuldiging. Deze vorm van onmondigheid is al lang voorbij. Ook zijn er nog weinig mensen die zich met zonden t.o.v. God bezighouden. Ik vermoed dat mensen vandaag vooral spijt zouden hebben, wanneer ze beseffen dat ze aan het einde van hun leven geoordeeld gaan worden. Spijt voor wat ze niet gedaan hebben, spijt voor wat ze anderen hebben aangedaan. In dat opzicht zou het boek een heel andere opzet betogen. Verleiding zou een opmaakt moeten zijn om in een bus te stappen en afleiding van kernzaken van een leven zouden een centraler rol moeten krijgen in plaats van volgzaamheid, huwelijksplicht en seksuele geaardheid.

Bronnen

Abell, L.F. (1973). Een interpretatie van ‘De kellner en de levenden’ Deel 1 tot 3. In: Vestdijkkroniek, Jaargang 1973. Te vinden op dbnl.org: Deel 1, Deel 2 & Deel 3.

Morrien, A. (1949). in: Kunst, winter 1949, nr. 8.

Visser, H. (1987). Simon Vestdijk: Een Schrijversleven. Kwadraat Utrecht. show less

While it starts kind of slow and relates to a civilian moral that is not here anymore the book had strong grip on me the second half.

Nol comes to age in the beginning of the 20th century in a small city in the North of The Netherlands. Vestdijk is able to catch the narcissistic and sadistic just as love, empathy and masochistic motives that are involved in a development. He is also able to show the strong difference in individual behaviour and the way people behave in groups.

While this book show more has topics that are treated most of the time as internal manifestations, like music, love, anger - Vestdijk connects this to the body. I liked this.

Maybe this book, written in with a language that can be called 'early modern Dutch', that means complex sentences, ceremonious, words we do not use anymore, is somewhat heavy. But if you manage to past the first half, I ensure you will like the second part. show less