Tomáš Sedláček

Экономика полна мифов, но и в мифах и религиях есть ее отголоски. Томаш Седлачек, бывший советник Вацлава Гавела и один из пяти лучших современных экономистов по версии «Йельского экономического журнала», предлагает взглянуть как на целые эпохи (древние Месопотамия и show more Иудея), так и на личностей, повлиявших на восприятие должного и порочного в экономике. Чех залезает под кожу экономическим трюизмам, разбирая, что в них не так.

Например, дух капитализма обнаруживается куда ранее, чем у протестантов по Веберу, а именно в иудаизме. Действительно, ни о каком очищении бедностью речь там не идет. Основатели религии Авраам, Исаак и Иаков — люди состоятельные. Ветхий Завет знакомит нас и с понятием экономических циклов и попыткой их выравнивания (Иосиф и сны фараона), из 30 притч Нового завета 19 имеют экономический контекст, а Иисус порицает не пустившего деньги в оборот раба. show less

Czech economist Sedlacek argues that his discipline needs to step away from its mathematical myths and look at the more honestly labeled myths of tradition, the insights of religion, and the questions of philosophers. In this book, it is Western myth, religion, and philosphy he examines from the The Epic Of Gilgamesh to Adam Smith. Economic thought, he argues, didn't begin with Smith. The Scottish philosopher, rather, was the end of an explicitly ethical look at economic matters. After him show more came the notion of homo economicus, that mythical beast of perfect rationality and obsessive seeker of that conveniently and situationally redefined noun "utility".

The "good and evil" of the title do not refer to the gamut of vice and virtue but some specific questions: Is the need for physical labor a curse or a blessing of the world? Should physical pleasures be spurned for adherence to a set of rules or the life of the mind? Is life simply about maximizing utility or maximizing good? What is "good", exactly, in an economic context? Does the world really run on self-interest, sometimes called vice? How rational is man in making economic decisions?

Sedlacek starts out with Gilgamesh's story and its revolt against the idea of man as just an economic input via labor and the beginnings of that wonderful and terrible interdependence urban life created. Old Testament thought is next with particular stress given to the Jewish idea of perfecting the world, its rejection of asceticism, and the importance of a "Sabbath economy" - a sacred space in time where the search for productivity and utility maximization stops. Greek contributions are next with looks at the poles of Platonic idealism, Aristotelian engagement with the world and the importance he attached to the "golden mean" of moderation in all things, the hedonism of the Epicureans which foreshadowed modern economic thought, and particular emphasis on Smith's affinity for Stoic thought with its idea of good - adherence to some set of rules - as its own reward, and the first explicitly economic text we have: Xenophon's On Revenues. Christianity is examined next, both the New Testament and the thought of Thomas Aquinas, with a reminder that an economic metaphor lies at the heart of that religion - the redemption, forgiveness of a debt. We take a detour to look at Descartes' influence on the notion of what science should be and how economics mistakenly thought it could achieve that rationality and mechanistic thought. Mandeville's The Fable of the Bees, which Sedlacek sees as the first explicit expression of private vice leads to public good is next on the tour. Finally, the first 209 pages wraps up with a look at the "Adam Smith Problem" - how the popularly caricatured author of the "greed is good", "invisible hand" An Inquiry Into the Nature and Causes of the Wealth of Nations could write the earlier The Theory Of Moral Sentiments, a work he liked better that looks at how the natural, sympathetic bonds of man organize society.

Along the way we not only get quotes from the relevant texts of the time but pop culture allusions to things like the Matrix movies, The Lord of the Rings, and P. J. Harvey. Each chapter ends with a concise summary of its arguments, and footnotes are mercifully put where they belong - at the foot of the page.

The remainder of the book is a series of essays by Sedlacek and various authors - heretical thoughts which sometimes repeat themselves which is the book's biggest flaw. Keynes is looked at from two perspectives: his contribution of the idea of "animal spirits" - the spiritual and emotional factors that motivate human economic behavior - and a rehabilitation of the popular conservative notion of him as simply advocating government spending when he really advocated spending money that had actually been saved in "fat years". (Sedlacek sees this prefigured in the story of Jacob and the story of the seven lean and seven fat years.) Conservative economists who argue against central planning, he observes, still fall into the error committed by Karl Marx as seeing economics as central to civilization and the good life. And, while he argues that mathematics has its place in economics, his "Metamathematics" chapter shows that not everything economically important can be quantified, that just because it uses numbers doesn't make economics a science. Indeed, it seems to me, tying these thoughts in with another observation that economists are our modern priests purporting to tell us how to live to achieve the good life, their mathematical models often seem, broken and refuted by the real world, as so much self-delusion and self-aggrandizement.

There is a bit of an attempt at policy solutions for getting us out of our current financial woes, specifically an appeal to Sabbath economics, zones of life outside of material acquisition, and a rethinking of the idea of economic growth as a be all and end all in itself.

All in all, a rewarding read - though I'm sure I could have made more money doing something else with my time. show less

De heer Sedláček heeft een boek geschreven. Dat is opletten geblazen, want hij is geen kleine jongen. Hij was adviseur van Václav Havel (de laatste president van Tsjecho-Slowakije en de eerste van Tsjechië).. Door Yale Economic Review is hij uitgeroepen tot een van de 'vijf spannendste denkers in de economie', wat overigens een twijfelachtig compliment is. Tegenwoordig is hij de eerst macro-econoom van de grootste Tjeschische bank en lid van de Nationale Economische Raad in Praag.

Het show more onderstaande is de ontwikkeling van de economische theorie in de onbehouwen taal van de leek Jelle de Jong. Wel een kleine jongen, maar met veel energie:

Adam Smith heeft ruim 200 jaar geleden ontdekt dat iedereen vooral zijn eigenbelang moet zoeken. Dat is goed voor jezelf en voor alle anderen. Smith kwam met het begrip ‘de onzichtbare hand’, waarmee wordt bedoeld dat mensen, die handelen uit eigenbelang, vaak zonder opzet bijdragen aan andermans belang. Met de onzichtbare hand aan het roer en ons eigenbelang als kompas leerden we vervolgens om te rekenen aan de economie. Zo kunnen we nu een economisch model de economische toekomst kunnen voorspellen. Halleluja.

Mogelijk denkt u, dat de bovenstaande alinea de ontwikkeling van de economische theorie wel aardig weergeeft. Ik raad u dan aan om met mijn vader te gaan praten. Als u, door puur ontzag, hier niet goed toe durft te komen, dan is een goed alternatief het boek: “De economie van goed en kwaad”. Ik heb het boek maar gelezen.

Sedláček verzet zich tegen bovenstaande samenvatting. Hij bekijkt de ontwikkeling van de economie van prehistorie tot nu. Hij komt daarmee onder andere tot de conclusie dat de economie sinds het ontstaan van de mensheid nog nooit zo smal is benaderd als tegenwoordig. In vroegere tijden gingen de economische vragen vooral over hoe de rijkdom rechtvaardig verdeeld diende te worden: een ethische vraag. Tegenwoordig beperkt de economie zich tot de vraag: “Hoe verdeelt de rijkdom zich en hoe maximaliseren we die?”, een instrumentele vraag. Om deze ontwikkeling aan te tonen, loopt Sedláček de geschiedenis langs van bijvoorbeeld het Gilgamesj-epos. de Grieken en de bijbel. Soms worden zijn beschouwingen en conclusies wat al te dichterlijk en dromerig naar mijn zin. Dit doet echter niks af aan zijn claim: economie is tegenwoordig onwenselijk smal.

Een tweede punt waarover Sedláček zich druk maakt is 'de onzichtbare hand van de vrije markt'. Deze uitdrukking wordt te pas en te onpas en vooral verkeerd gebruikt. De meeste mensen en alle economen weten dat Adam Smith dit verzonnen heeft. Bijna alle mensen en economen denken dat Adam Smith hiermee bedoelde, dat de economie als geheel maximaal zal profiteren als iedereen vooral zijn eigen economische belang voorop stelt. Uit eigenbelang volgt, als bij een wonder, ieders belang. Sedláček geeft nog wel toe dat de vinding van 'de onzichtbare hand' door Adam Smith is gelanceerd. Maar daar houdt het wel zo'n beetje op. Hij bestrijdt dat Adam Smith zelf deze ontdekking het hoogtepunt van zijn economische theorie vond. Hij bestrijdt dat Adam Smith daarmee beweerde dat economie waardenvrij kan worden beoefend. Hij bestrijdt dat Adam Smith een laissez-faire-politiek voor ogen stond op het gebied van economie.

Een derde ernstige economische misvatting is het vertrouwen dat veel mensen stellen in economen en met name de economische modellen. Sedláček is zeker geen tegenstander van het gebruik van economische modellen, maar hij heeft een aantal redenen om wel zeer kritisch te zijn bij het gebruik van economische modellen. Twee van de redenen volgen uit de al genoemde twee bezwaren van Sedláček tegen de huidige belangrijkste economische stromingen. Als dit verband voor u niet direct duidelijk is, stel ik voor om het boek te lezen. Zeer boeiend. Een derde reden is: een model is een model. Je moet de uitkomsten van een model dus ook als model benaderen. Je gaat niet met een schaalmodel van het 17e eeuwse VOC-schip Batavia naar Australië varen. Je kunt wel een hoop van het schaalmodel leren, maar je zult toch echt je eigen hoofd moeten gebruiken om met het schaalmodel in de hand te voorspellen hoe het echte schip zich op een echte oceaan zal gedragen. Zo werkt het ook met de wiskundige economische modellen. Ze zijn een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid en wiskunde is de taal waarin we die werkelijkheid beschrijven. En economie heeft een groot nadeel als we het in wiskundige modellen willen vatten: economie is niet te isoleren. Natuurkundige experimenten zijn vaak wel te isoleren. Dat is erg prettig. Een appel die van de boom valt, wordt ook beïnvloed door de wind en de luchtweerstand en het hoofd van Newton. Allemaal ellendige ruis als je de valversnelling van een massa op een bepaalde plek op aarde wil weten. In de natuurkunde hebben we daar een oplossing voor. We halen de appel van de boom. Gaan naar een ruimte waar we alle lucht hebben weggehaald zodat er geen wind en geen luchtweerstand is en we vragen aan Newton om ergens anders te gaan zitten. Dan gaan we meten. Niet één keer. Maar heel vaak. We herhalen het zo vaak tot we leren dat de valversnelling 9,81 m/s2 is. Al deze natuurkundige trucs kunnen we in de economische wetenschap niet uitvoeren. Economie is niet alleen ingewikkeld, zij is ook complex. Alles is economie, alles hangt met alles samen. Economie heeft eigenlijk meer van sociologie dan van natuurkunde. Daar ligt trouwens nog een mankement aan de meeste economische modellen. Ze gaan uit van rationeel beslissende volledig geïnformeerde mensen. Sedláček geeft aan, dat die ideale mens eigenlijk niet bestaat.

Ik en mijn leesclubvrienden konden maar twee serieuze nadelen in het boek vinden. De eerste is. Hij heeft het over 'de economen', maar hij noemt ze niet bij naam. Ik ben inmiddels wel aardig benieuwd wie toch die economen zijn die het allemaal zo slecht begrepen hebben, maar kennelijk wel het wereldwijde economische beleid bepalen. Als iemand mij kan vertellen wie 'de economen' zijn, ik hoor het graag. Het tweede nadeel is: geen oplossingen. Maar eerlijk gezegd deel ik die kritiek niet. Een belangrijk punt van hem is, dat economie zich niet in modellen en waardenvrije wetenschap laat vatten. Het zou dan toch wat dol zijn als hij aan het eind van zijn boek een stappenplan zou presenteren voor een gezonde economie?

Als u zich nu afvraagt, wat maakt dit allemaal uit? Dan kan ik u wel een paar voorbeelden geven waarom de kennis van Sedláček relevant is. Allereerst. Eenvoudig nieuwsgierigheid. Het is prachtig leesmateriaal. In een goed leesbaar boek leer je een groot deel van de economische ontwikkelingen en heel veel over Adam Smith. Ook vond ik in dit boek een hele goede samenvatting van zowel het Jodendom als het christendom en de verschillen daartussen. Misschien vind ik het zelfs de beste samenvatting die ik tot nu toe gelezen heb. De Grieken en het Gilgamesj epos ken ik minder goed, maar ik vermoed dat zijn samenvatting daarvan ook danig accuraat is. Ten tweede. De volgende keer dat politieke partijen met koopkrachtcijfers verschillen in procenten achter de komma elkaar aan het spit proberen te rijgen, kunt u roepen: “Onzin, zo nauwkeurig zijn die modellen niet. Of ik volgend jaar echt een 0,4 % grotere tv kan kopen als ik op u stem, hangt van veel te veel factoren af. Vertel mij liever wat u rechtvaardig vindt.”. Een derde is dat u op feestjes en partijtjes de sterren van de hemel kunt spelen door uit te leggen wat Adam Smith 'echt' heeft gezegd. Een vierde reden is dat het u aan het denken kan zetten over wat u waar koopt. Gaat u koopjes jagen, koopt u lokaal, koop u fair trade? Kortom, met dit boek valt meer te doen dan enkel uw kennishonger tijdelijk stillen. show less

Raised rating from four to five stars on second read in May 2017. Excellent grounding for any student of the dismal (social) science.