Frits van Oostrom

Ik ben geen historicus en heb nog nooit een boek gelezen wat zelfs dicht in de buurt van dit genre komt, maar ik heb me veel meer vermaakt dan ik had verwacht. Ik moet eerlijk zijn dat ik een aantal van de minder verhalende paginas "minder aandachtig" gelezen heb, maar de kern van het verhaal heeft me geboeid tot het einde.

Schitterend werk. Zeer interessant en boeiend geschreven.

Bij Naomi

Stemmen op schrift van Frits van Oostrom is het eerste deel van de prachtige reeks Geschiedenis van de Nederlandse literatuur. Dit deel bestrijkt de periode vanaf het vroegst bekende begin tot het jaar 1300.

Waar ik wellicht vreesde voor een wat droge opsomming en toelichting van de vroege werken werd ik blij verrast, want Van Oostrom blijkt een bezield verteller. De 550 pagina’s vlogen er doorheen.

Dat begint al met speculaties over het wellicht oudst bekende Nederlandstalige boek. show more Professor Justus Lipsius vond het in 1591 in Luik, het dateerde uit ongeveer het jaar 900 en…het is zoek. Dat begint veelbelovend en zo gaat het door. Ik maak kennis met Galbertus van Brugge, een vroege literator, die zo zijn eigen redenen had om te gaan schrijven;

Het heeft er alle schijn van dat de hoofdfunctie van zijn kroniek het schrijven zelf was, en dat Galbertus dus de eerste literator van de Lage Landen was voor wie het schrijven zweemde naar therapie. In de voorrede lijkt hij zich daarvan op verrassend moderne wijze bewust te zijn: “Dáár, te midden van zo veel rampzalige omstandigheden en benauwde ruimtes, begon ik mijn hevig wankelende geest […] te beteugelen en schrijvenderwijs te kalmeren […].’

Ik maak kennis met veel beroemde en soms minder beroemde werken. Ik kende de eerste geïllustreerde encyclopedie, de Liber floridus, van de kanunnik Lambertus van Sint-Omaars niet. Hier is het prachtwerk online in te zien. We hebben het natuurlijk getroffen met de oudst bekende Nederlandstalige tekst, ‘Hebban olla vogala…’. Aangetroffen in een abdij in Rochester blijkt het een gedichtje, als pennenproef neergezet. Voor hetzelfde geld had het een rekening of besluit geweest, maar wij hebben dus dat prachtige gedichtje.

Kijkend door de inhoudsopgave van het boek duizelt het eigenlijk weer, zoveel is er voorbij gekomen. Bijbelepiek en heiligenlevens, ridderromans, mystici en schrijvende vrouwen, Bijbelvertalingen en beroemde werken als Vanden vos Reynaerde en de werken van veelschrijver Jacob van Maerlant (ca. 1235 – ca. 1300). Van die vos had ik wel gehoord maar ik heb het boek nooit gelezen en het verhaal van Van Oostrom maakte mij zo enthousiast dat ik ging zoeken. Ik heb de vertaling besteld van Ard Posthuma. Het grappige is dat deze de Reynaert juist vertaald heeft omdat hij enthousiast was geworden juist door dit boek te lezen. U leest het hier.

Het is dus al met al materie die gortdroog lijkt maar met verve wordt verteld. Dat blijkt uit zinnen als;

“Walewijn blijkt al met al Great Gatsby, Rudolf Valentino en Rambo ineen.”

“Haar…strofische gedichten…zijn dusdanig gevoelig…dat de lyriek van Jan van Brabant…er hoofse horlepiep bij lijkt.”

“Discovery Channel op perkament”

Naast al die prachtige verhalen en hun ontstaansgeschiedenis zijn er uitstapjes naar andere onderwerpen. Ik kende het begrip “glossen” niet, volkstalige verklaringen van Latijnse woorden die vaak in de marge worden geschreven. Er wordt beschreven wat er nodig was om überhaupt te gaan schrijven, hoe wordt perkament gemaakt. We lezen het horrorverhaal van het middeleeuwse Nederrijns moraalboek. Verstopt gedurende de Tweede Wereldoorlog, maar toen in Hannover de Leine buiten haar oevers trad, dreef het kostbare boek een tijd in rivierwater.

Verhalen genoeg en de enige omissie is misschien een geografische. De titel van de reeks is Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, maar in deze periode bestond Nederland nog niet, zo leerde ik uit het boek De Bourgondiërs van Bart van Loo. Hoe groot is het gebied waar we het over hebben en waar komen de geschriften vandaan die hier later verschenen in vertaling? Wat kaarten hadden veel kunnen verhelderen, maar laat dat de enige kanttekening zijn. Ik heb erg veel opgestoken en kijk uit naar de rest van de serie.

Overigens heeft dit deel een eigen website voor achtergrondinformatie en biedt de website Literatuurgeschiedenis een prachtig totaaloverzicht. show less