Dick Swaab

'Wij zijn ons brein', van de titel gaat als iets provocerends en belerends uit. En inderdaad, Swaab vreest de discussie niet. Sterker nog, hij pronkt graag met de negatieve - en vaak idiote - reacties die hij gehad heeft op vorige onderzoeken. Ook op dit boek is uiteraard weer felle kritiek gekomen, wat Swaab al had kunnen verwachten, omdat iedereen die aan fundamentele geloven van de mens komt (vrije wil, religie, etc.) een bak kritiek over zich heen zal krijgen. Ik vind het dapper van show more Swaab dat hij het boek heeft geschreven maar ook ik ben niet zonder kritiek op de methodes van deze grote hersenwetenschapper.

Ten eerste zal ik behandelen waarom men dit boek wel dient te lezen. Ik ben inmiddels halverwege het eerste jaar van mijn psychologie studie en heb afgelopen periodes de biologische grondslagen van het menselijk gedrag uitvoerig behandelt. Swaab loopt, zonder te overdreven, door vrijwel heel de grondslagen heen op zeer informatieve en correcte wijze. Het is een absolute basis voor psychologen en ik geloof dat ieder mens de informatie die Swaab noemt zou moeten kennen. Het is namelijk de fundamentele basis van al ons gedrag: wie wij zijn ligt uiteraard weerspiegeld in ons brein. Dit mag geen vreemde conclusie zijn, aangezien iedereen zich beseft dat hersenschade karaktertrekken en gedrag ernstig kan aanpassen. Onze hersenen zijn op zijn minst erg belangrijk voor wat wij als mensen doen - en zonder brein kunnen we zelfs helemaal niets doen. Kortom, Swaab behandelt summier en geestig de belangrijkste biologische psychologie, en dit pleit werkelijk voor dit boek.

Echter, en ik las deze kritiek ook al in andere reviews hier, schort het Swaab erg aan zijn methode in dit boek. Het meest bezwaarlijke punt vind ik het ontbreken van wetenschappelijke bronnen. Alles wat Swaab zegt, moeten we op zijn woord aannemen. Dit is niet erg wetenschappelijk te noemen. Betekent dit dat Swaab een populair boek wilde schrijven? In dat geval is het boek naar mijn smaak te diep gravend. Het onderwerp is zo essentieel voor ons zelf-bewustzijn dat het zich simpelweg niet leent voor alles behalve een grondige, wetenschappelijke aanpak. Swaab bevindt zich op het terrein van de filosofen, aangezien hij hier praat over hoe wij tegen de mens moeten aankijken. Bronnen om zijn verhaal kracht te geven kunnen simpelweg niet ontbreken als hij iets meer wilt schrijven dan een populair verhaaltje over het brein. Het boek leest te moeilijk en gaat te diep om in mijn opinie nog als populair te gelden. Swaab had er een wetenschappelijk boek van moeten maken, met een wetenschappelijke methode.

De zwakke methode van Swaab komt het meest storend naar voren in enkele loze uitspraken die hij doet over de rol van opvoeding, straf en in mijn opinie ook over de vrije wil. Zo spreekt Swaab in het geval van anorexia spottend over mensen die denken dat reclames invloed hebben op deze ziekte: hersenziektes bestaan in het brein niet in de omgeving. Daarna spreekt hij over het belang van omgevingsfactoren voor de ontwikkeling van hersenziektes! Het is niet duidelijk of Swaab vindt dat de omgeving alleen op sommige ziektes invloed heeft en op andere niet, of dat de omgeving totaal invloedloos is. Nog een voorbeeld is dat hij zegt dat opvoeding niets aan het karakter en weinig aan het gedrag kan veranderen, maar dat pedofielen vaak pedofiel zijn omdat ze verkracht zijn. Wat is de grens dan tussen opvoeding en omgeving, en is het niet gewoon mogelijk dat zowel opvoeding als omgeving een diathese activeert? Swaab is inconsequent in zijn gebruik van de termen opvoeding en omgeving en een heldere definitie ontbreekt. Helemaal belachelijk is zijn conclusie over sport - dat het gevaarlijk en slecht voor de gezondheid zou zijn, wat totaal in tegenstelling is met een waslijst aan onderzoeken die het tegendeel bewijzen in Psychological Science van Gazziniga. Zulke grove fouten kan een wetenschapper zich niet permiteren.

Ik wil nu niet op al mijn kritiekpunten diep ingaan, omdat dit waarschijnlijk niet boeiend is om te lezen. De laatste punten die ik wil noemen zijn Swaab's blik op ethiek en de vrije wil. Zijn ethische leer is zo strikt biologisch dat hij er niet van uit gaat dat er verschillende morele maatstaven mogelijk zijn. Vreemd genoeg citeert hij wel Nietzsche, die met zijn Übermensch-ideaal afwijkt van de 'normale' normen. Daarnaast bestaat er natuurlijk ook nog een Kant, met zijn categorisch imperatief, die een compleet andere blik heeft op ethiek. Wat ik hiermee bedoel te zeggen, is dat ethiek misschien wel uit de evolutietheorie is voortgekomen, echter door de ratio in compleet verschillende manieren is geuit. Het verhaal is niet zo hedonistisch en zwart-wit als Swaab het afschildert. Daardoor is ook het recht niet zo duidelijk te benaderen als Swaab pleit. Rechtvaardigheid is een begrip dat ook zonder vrije wil nog kan gelden, en alhoewel ik het persoonlijk wel met Swaab eens ben, neem ik het hem wel kwalijk dat hij over het recht spreekt alsof er één duidelijk beste oplossing bestaat. Het recht is geen absolute wetenschap.

En dan de vrije wil, het punt uit het boek dat waarschijnlijk de meeste discussie heeft veroorzaakt. Swaab zegt dat de vrije wil niet bestaat omdat... Waarom eigenlijk? Het stuk over de vrije wil schiet van links naar rechts, behandelt sommige argumenten half, en andere implicaties noemt hij niet. Het begint met de redevoering van Spinoza, dat niemand buiten zijn karakter kan handelen. Dit zien we ook terug in Shopenhauer, die helaas niet door Swaab genoemd wordt. Dit behandelt dus de vrije wil als bewuste aansturing, maar niet de vrije wil als metafysisch begrip. En dit is de fout die Swaab maakt. Hij geeft ten eerste een belachelijk definitie van de vrije wil ('Een keuze maken zonder externe of interne belemmeringen'), die nooit te verdedigen valt, en praat daarnaast soms op ander niveau over de wil dan hij bedoelt. Het experiment van Libet lijkt aan te tonen dat een motorische beslissing, dus een bewuste aansturing, niet vrij is omdat we deze keuze niet bewust maken. Interessanter dan deze oude feiten weer hermalen had ik het gevonden als Swaab ingegaan was op de definitie van vrijheid. De scheiding tussen de metafysische definitie en de bewuste aansturing-definitie wordt naar mijn smaak nergens zo duidelijk en mooi beschreven als in Kant's Kritiek der Praktische Rede (en tevens in Shopenhauers 'De vrijheid van de Wil', waar Kant's conclusie nogmaals uitgebreid wordt). Ik raad aan Swaab dat boek te lezen. Dan ziet hij wat een grondige methode er nodig is om zulke fundamentele begrippen werkelijk te kunnen doorgronden. Desondanks, ik denk dat Swaab's boek een simpele inleiding is voor sommige argumenten van verscheidene filosofen tegen de vrije wil. Verwacht er echter geen harde, duidelijke bewijzen van. Hiervoor is het simpel te kort door de bocht en niet wetenschappelijk genoeg.

Ik zou nog door kunnen gaan over tegenstrijdigheden in de definities van Swaab (dan weer gebruikt hij een descartiaans theatermodel voor vrijheid, dan weer verwerpt hij dit) maar dat lijkt me niet interessant. Het boek doe ik zo waarschijnlijk negatiever af dan het is. In het kort zou ik dit erover kunnen zeggen: lees het om meer inzicht te krijgen in primaire factoren van ons gedrag maar lees het niet om Swaab's filosofische implicaties. Zijn methode is te gebrekkig om deze te kunnen funderen. Gebruik de stof als denkmateriaal om je eigen conclusies te trekken. show less

We Are Our Brains: A Neurobiography of the Brain, from the Womb to Alzheimer's is an encyclopedic work that deals with virtually all aspects of the brain. The book is structured to follow the development of the brain from the time before birth, in the womb, till its final degeneration in the final stages of Alzheimer's disease. The book was first published in 2010 and dealts with state-of-the-art insight up until that date. This means that most well-educated readers will already be familiar show more with a large part of the content, while receiving some new insights. Many of the subsections of the book are surprisingly short, giving just the most basic knowledge of that type of brain disorder or developmental stage.

Sections that receive more attention are (former) specializations of their author. One of the most intriguing observations is that birth is initiated by the child

Throughout his career, the author was swept up in some emotional controversies. The sections of the book dealing with that show that Swaab still understands little of why people were so upset. In the mid-1980s Swaab postulated that causes for homosexuality could be found in the brain, and more recently that religious fanaticism is based of a brain disorder. While obviously from a scientific point of view this is very interesting, it seems Swaab is unable to oversee the consequences of such statements.

A funny side of reading the book was the idea that so much of our development was predetermined by brain development in the womb show less

DF Swaab’s book on the brain is a revelation. He uses this lifelong passion for neurology to strip away the falsehoods. The details of the state of our knowledge is up to the minute, right from the front lines of research. It’s a breeze to read, but it’s still a tough slog. It’s not filled with overwhelming five dollar words, but there is so much to absorb in every paragraph, I found myself constantly going back to make sure I got it all and got it right. Its importance to everyday show more understanding of ourselves is towering.

The book is structured along the lines of life, from conception to death and all the different ways the brain performs at the various stages. And it is demonstrably different at every age. The description of the unborn’s connection to the mother’s brain is alone worth the price of admission.

I particularly appreciated Swaab’s debunking of “pseudoscientific mumbo jumbo” such as homosexuality being a chosen, learned, environmental condition (including overbearing, dominant mothers), or any number of other diseases and conditions that are also entirely programmed before birth and develop later. Environment can make absolutely no difference, he says.

The brain is not fully formed at birth and doesn’t reach its full size, shape and structure until our mid 20s. It does continue to grow, it can repair itself and it does compensate for damage, despite our being taught that we peak at age 16 and brain cells just die off from that point and are never replaced.

Another “fact” we have backwards is that difficult births cause brain development problems. Swaab shows it is precisely the other way around: difficult labor/births are consequences of brain development problems. This frank, direct information is sadly lacking in general circulation. Some other tidbits along the way:

-It was not until 1940s that scientists discovered the brain produced hormones, and doctors castigated and vilified Ernst and Berta Scharrer for making such an absurd claim.
-Eye contact between two women leads to more creative outcomes. Eye contact by men prevents them coming to terms.
-Given dolls and toy cars, baby monkeys always choose according to gender – dolls for females, cars for males.
-The brains of rabbits raised in hutches are 15-30% smaller than in wild rabbits that develop their wits and skills – Charles Darwin, 1871
-Segregating children in belief-based schools is “pernicious”. It not only prevents them from learning how to think critically, but it also fosters an intolerant attitude towards other beliefs.
-Boxing is “neuropornography”. Watching it is like taking an entire course in neurology. You see impaired speech, unsteady gait, wandering eyes, epileptic fits, semi-consciousness, unconsciousness, and occasionally, brain death. Right on TV, for the whole family. 400 boxers have been killed in the past 70 years. “Civilized” nations have banned it.

After describing the incredibly destructive effects of Ecstasy and the new, extraordinarily potent cannabis, Swaab lists a string of US presidents (among others) and asks why we don’t subject these world leaders to the same substance abuse standards we have for ordinary say, drivers? When Kennedy (cocaine), Nixon (alcohol), Clinton (cannabis), and Bush (cocaine, alcohol) all abused to offensive extents, you have to wonder if the world could have been a better place.

Swaab says 90% of Dutch prisoners have mental disorders and that criminal law should only be applied to people with healthy brains. The justice system should be evidence-based. While we do try new approaches, it’s never done scientifically (with a control group), so the results will always be suspect. Lawyers, not researchers, get to experiment. Most criminals need treatment. Imprisonment, probation, halfway houses and community service do nothing to treat them, cure them or prevent them from acting out again.

There is an unexpected section on the mental illnesses of religious figures, who all (self) describe the classic symptoms of frontal lobe epilepsy. The 18 symptoms include voices, hallucinations, temporary blindness, and more. The figures include Paul, Mohammed, Van Gogh, Dostoyevsky and Joan of Arc, who extensively documented their (almost identical) experiences for the ages. They all received their directions directly from Jesus and/or God, and became deeply religious. Non-Christian epileptics do not have the same sources.

He also debunks various paranormal and spiritual explanations for things like out-of-body experiences, by showing exactly where in the brain that pressure or stimulation will cause these phenomena.

Having read Swaab’s sobering analysis of dementia and Alzheimer’s, I became concerned when he began repeating himself: the same stories about the same patients. But late in the book he reveals that this all came from a series of columns a newspaper asked him to write, which neatly provides a non-demented alibi. Still, a little more editing would help.

I would have liked chapters in two more areas: how character forms, develops and maintains or changes, and the effects of pollutants in air, water, and food. Swaab totally ignores the up and coming field of environmental medicine, which posits that the dose is not what makes the poison, another “fact” we have wrong. Chemical compounds our bodies can never encounter in nature latch on to receptors meant for messengers from our brains. They wreak havoc, as the body not only doesn’t know what to do with them, but must accept them. And they block the intended messengers. The result is a large number of “new” chronic diseases that are changing the face of medicine – and life.

We Are Our Brains is technically, pure dry medical science. But it elicits feelings and emotions far stronger than works of fiction. The drama of people entering eras of illness they take years to even understand, let alone cope with and work around, is moving, disconcerting and frightening. The things that can go wrong and the atomic level sources of them is intimidating. The immense body of knowledge we have amassed just in the last hundred years is so insignificant it is awesome. show less

Despite being a translation from the Dutch original, this was a lively and informative read. The book is a collection of extended essays based on the author's Dutch-language newspaper columns. For the book, the material has been arranged roughly chronologically, so as the subtitle implies, we start with the development of the foetal brain and work towards dementia and death. Each of the chapters could probably be read on its own, so reading it sequentially I did notice some repetition. The show more best bits describe his own research. Very strong message about how our character, sex preferences, social abilities etc, are formed by the way that our brains are wired up during gestation; I was disappointed that there was not more about how learning and experience affect our brains in later life. show less