Jan van Aken (1) (1961–)

Deze zeer lijvige historische roman is de fictieve autobiografie van Hroswith, een Nederduitse edelsmid, avonturier en boekenliefhebber die leefde van 965 tot 1065. In het eerste en leukste deel beschrijft hij zijn omzwervingen, die hem voeren van Saksen, via Engeland, Denemarken, Kiev, Damascus en Cordoba, naar Rome. Het tweede deel behelst zijn verblijf aan het hof van de idealistische keizer Otto III, waarbij hij moet schipperen tussen de intriges van de keizerlijke vazallen en de show more pauselijke gezanten enerzijds en zijn liefde voor literaire en wetenschappelijke (handgeschreven) boeken anderzijds. De vergelijking met het meest recente boek van Umberto Eco dringt zich op, maar Van Aken bezondigt zich gelukkig niet aan enig spel met illusie, leugens en relativiteit; hij laat gewoon de plot, de historische achtergrond, zijn humor en zijn grote verteltalent het werk doen, en dat levert een extreem onderhoudende en vitale roman op. show less

De Afvallige van Jan van Aken is een historische roman van zo’n 600 pagina’s over het Europa en Midden-Oosten van de 4e eeuw. De afvallige is in dit geval keizer Julianus, die een afkeer had van het christendom en die probeerde om het geloof in de heidense goden weer nieuw leven in te blazen.

Rondom dit gegeven weeft de auteur een groots verhaal. Dat begint op een mistige morgen als de Romeinse schildwachten zien dat er duizenden Goten zich hebben verzameld aan de Donau. Er is een grote show more volksverhuizing op gang gekomen vanwege de invallen van de nietsontziende Hunnen.

In Damascus worden we geconfronteerd met Swintharik, een pilaarheilige. Hij zit de hele dag devoot te wezen op zijn pilaar, maar ’s avonds blijkt hij een fuifnummer in de lokale kroegen. Dat is nodig, want hij is naar eigen zeggen gebeten door de dipsaslang, die hem een onlesbare dorst bezorgt. Uiteraard is deze dorst niet te lessen met water, gelukkig wel met wijn. Bovendien afficheert Swintharik zich als de moordenaar van Julianus en is hij er van overtuigd dat men achter hem aanzit vanwege dit feit.

Alêtis, een jonge natuurgenezeres heeft Swintharik door en vergezelt hem op zijn reis. Het is een vreemd gezelschap, want de derde metgezel is de podeoon, een enorme geitenbok zonder kop, getransformeerd tot wijnzak;

De hele kolonie liep uit, de mannen lachten, vrouwen wezen en joelden en de kinderen dansten achter de kleine karavaan aan. Alêtis begreep het niet, tot ze achter zich keek en de muilezelin zag, op wier rug de podeoon was vastgezet, met de stompjes aan weerszijden van de rug. Het was alsof een krankzinnig monster de ezelin had besprongen in een bizarre poging tot een ongelijksoortige paring.

Belangrijk in het verhaal is ook Dido, de ijlbode. Hij is ooit door Vitalis, een bisschop bij verdienste, opgenomen in zijn huishouden. Ook Swintharik, Lucifer en Axylus behoren tot zijn vertrouwelingen, maar vervullen gaandeweg allemaal een andere rol in het verhaal.

Dat verhaal gaat in de eerste paar honderd pagina’s eigenlijk nergens heen. Er wordt vooral door Europa gereisd en langzamerhand wordt duidelijk wat de achtergrond is van de personages. Hiervoor springt de auteur aardig heen en weer door de tijd, dus enige aandacht is wel vereist. Langzamerhand wordt duidelijk waarom Julianus vermoord moest worden en wie hier bij betrokken waren.

Het verhaal gaat nooit heel diep maar wordt vol vaart en humor verteld en dat is de grote verdienste van het boek. Van Aken schetst een mij onbekende wereld aan de hand van een scala aan gebeurtenissen. Soms gruwelijk, soms alledaags. Zo wordt het schijthuis ineens klein-Europa in een hilarisch fragment;

Ze lieten de paarden achter op de daarvoor bestemde plaats en liepen het publieke schijthuis in waar groepjes mannen en een enkele vrouw bijeenzaten op de gemakken. Een van de zitters wenkte hen en hij riep: ‘U daar, met de mantel. Bent u van de Niceense belijdenis?’ Vitalis trok zijn wenkbrauwen op. ‘Als u een van ons bent, komt u hier zitten,’ging de man verder. ‘Dit is de hoek van de homoousiërs, de katholieken. Daar…’ Hij wees naar een andere hoek. ‘In de zuidhoek zitten de homoïers en in het westen de smerige anomoërs – hun aarzen spreken verstandiger dan hun monden – en daar, in het noorden schijten de homoiousïers, die ezels.’

Uiteindelijk komen de meeste verhaallijnen en karakters mooi bij elkaar. Soms door wat al te toevallige ontmoetingen maar het doet geen afbreuk aan het verhaal. Van Aken heeft een erg onderhoudend boek geschreven dat ik in een paar avonden uit had. show less

Dit is een fantastische historische roman. De hoofdpersoon laat je echt meeleven met zijn wandeling door de wereld. De paus problematiek is echt voelbaar. Hoewel ik aan het begin sympathie had voor de hoofdpersoon verandert dat gaandeweg in een onverschilligheid over zijn lot. Hij lijkt meer geinteresseerd in kennis en zijn eigen grootheid dan in de gevoelens van de mensen om hem heen. Het feit dat je je daaraan steeds meer stoort geeft al aan dat de hoofdpersoon geen een dimensionale figuur show more is. De opbouw met de 2 parallelle verhaallijnen werkt zeer dynamisch. Op het moment dat 1 lijn wegvalt merk je dan ook dat de spanning wat weg ebt. Later wordt pas duidelijk waarom dit zo wordt gedaan. Maar het blijft wat zwak ogen. Toch is dit een prima voorbeeld van een goede historische roman. show less

Ik had meer verwacht van dit boek, maar misschien niet meer nadat ik las dat een collega-historicus het niet goed vond. Het boek gaat over de nasleep van de moord op (jawel, een nieuw historisch feit) Julianus Apostata in 363, ook over de voorgeschiedenis, aan de hand van een bont groepje mensen: de vermeende moordenaar die eeuwig dorst naar alcohol, een sterke vrouw ex-priesteres die hem een tijdje bij de hand neemt, een ijlbode voormalig straatkind, een weerzinwekkende bisschop die (niet show more helemaal kosjer van de auteur) pedo is, een aantal Romeinse soldaten, Gothen (met de slag bij Adrianopel) en anderen. Wat me een beetje stoorde is het door elkaar snijden van het verhaal, vanaf Trier en Bulgarije 350 t/m 379, zoals in TV-detectives, een extra puzzle die er eigenlijk niet toe doet. Waar gaat het boek nu eigenlijk over? Ik vroeg het ook aan mijn vrienden op Facebook en kreeg een aantal niet-slechte reacties. In eerste aanleg over het complot van de aanhangers van Athanasius en de leerstellingen van Nicea 325 contra Ariaanse, en zeker heidense, keizers. Dat is een nogal flauw en zeker ongeloofwaardig thema. Meer over vriendschap, maar dat thema is niet zo prominent, vijandschap is krachtiger en de dipsomaan is een eenzaat. Of over hoe de geschiedenis inwerkt op het leven van een individu en omgekeerd hoe individuen het wereldgebeuren beinvloeden. Dat zit er zeker in (sterk bijvoorbeeld in de oproep van de dipsomaan aan de Hunnen om het Rijk binnen te vallen, zoals ze later zullen doen), maar dat vond ik op 1 of andere manier niet helemaal organisch voortvloeien uit het verhaal en de personages. Wel leest het boek heerlijk weg en zijn er fascinerende, sterk geschreven scenes, zoals de zelfontmanning van de bisschop. show less