Small Lives

This book has won prizes, the English translation won a big prize, Small Lives is well-known in France, it's worth three dozen Martin Amis's, yet it seems to be little-known here.

Small Lives is about eight people living in deeply rural France. There are feuds, disappearances, disappointments. A man's refusal to reveal his illiteracy leads to his death. A priest conducts services in an empty church. Happenings and doings and people about which the outside world knows nothing, cares nothing, but that are the world in these small lives. What Graham Robb has to say about peasant life in The Discovery of France is brought to life here, but most of the events and interactions in the book would not seem unfamiliar to inhabitants of any rural show more area that's kept many of its old ways.

Small Lives is beautifully written. The people seem real (well, they are to a degree) and the places, both landscape and interiors, are evocative and exquisitely drawn. Michon is able to alter his style and tone seamlessly and appropriately and he always draws the reader along with him.

Because the book is apparently highly autobiographical, some of the lives are of those of Michon's family. It's natural that we should get to know the narrator/Michon, just as it's natural that in so small a settlement each person has a strong connection with the others. Gradually it's he who becomes the main character in the book, and that's the only quibble I have. The change in focus is smooth, the literary and personal reasons for the change are easy to understand, but I would rather have learned more about Father Bandy than Michon's broken love affair, more about Claudette than Michon's addiction, more about the field gone back to the wild than Michon's dead sister. Although the writer's life has been eventful and turbulent and the lives of his other subjects were so only in quiet ways Michon is more interesting when delineating other peoples's small lives.rather than his own. show less

Except for the usual first book problems (we get it, you're an artist, you've suffered, you've made others suffer, go ahead, express it all), this is outstanding. I have no way to describe why Michon is so much more interesting than so many people writing today, but he is. Density, I think, if that helps.

une écriture de braise

Met het boek Roemloze levens van Pierre Michon is van alles aan de hand. Dat kan veel kanten op maar ik bedoel dit louter positief. Het is namelijk een prachtig geschreven boek. Het gaat over de levens van een aantal personages uit het Franse departement Creuse. Mini-biografieën over familieleden van de schrijver, over ongeletterde boeren, over een aan lager wal geraakte pastoor of twee broers die elkaar naar het leven staan. Levens die zouden verdwijnen in de mist van het verleden, als ze niet door Michon beschreven zouden zijn.

Michon beschijft die levens in een ongemeen mooie stijl, maar er is nog iets aan de hand. Hij beschrijft niet alleen zijn protagonisten, maar ook zichzelf. Hij wil graag schrijver worden, maar het boek tekent show more zijn onmacht om hierin te slagen. Maar het was toch zo’n mooi boek? Ja, dat is het. Door het beschrijven van die roemloze levens en zijn pogingen om iets van zijn schrijverscarrière te maken heeft hij zijn lot omgebogen en gaat hij als groot schrijver de geschiedenis in. Dit boek wordt namelijk gerekend tot de 100 belangrijkste boeken in de literatuur (ik weet even niet door wie, ik schrijf hier de achterflap na, maar u begrijpt de importantie van dit boek).

Wat ook opmerkelijk is, is dat Roemloze levens het debuut van Michon is, uitgebracht op 39-jarige leeftijd. Zijn latere werk, wat toch iets minder gewaardeerd wordt dan dit werk is eerder uitgebracht. Dan is er het genre. Het zijn biografieën, het is een autobiografie, maar het is het ook allemaal niet. In een interview in De avonden noemt vertaler Rokus Hofstede het een hybride vorm. Het is het allemaal, het is deels ook journalistiek, maar Michon vult hele delen zelf in, soms aan de hand van maar een paar gegevens. Reden waarom ik het boek echt onder de fictie plaats.

Wat maakt het nu tot zo’n prachtig boek? We verblijven niet de hele tijd in schilderachtige Franse dorpjes, al komt dat ook voor, maar er worden familieverhalen verteld. Eén verhaal gaat over een weeskind dat in de familie wordt geplaatst, André Dufourneau. Er is weinig over hem bekend, maar de verteller verbeeldt zich van alles. Het weeskind verdween uit de familie en zijn roeping zou Afrika zijn geweest. Daar is hij ook vast gestorven, net als zijn grootmoeder Élise die niet meer onder de mensen is;

Misschien herinnerde gisteren nog een oude vrouw die ergens in Grand-Bassam bij haar deur zat zich de ontzetting in de blik van een Blanke toen de klingen flikkerden, en het luttele gewicht van zijn lichaam waaruit de besmeurde klingen werden getrokken: vandaag is ze dood; en dood is ook Élise, die zich herinnerde hoe een kleine jongen voor het eerst glimlachte toen hem een mooie, op een schort gepoetste rode appel werd aangereikt: tussen appel en kapmes vlood een leven zonder gevolgen, en met elke dag die verstreek werd de smaak van de appel zwakker en de snede van het kapmes scherper.

Een leven zonder gevolgen en er zijn er meer. Antoine Peluchet is ook zo’n karakter. Over hem is nog minder bekend dus de aannames worden groter. Het geeft niet. Michon weeft er een prachtig verhaal van waarbij en passant de knecht en pias Fiéfié van Antoine’s vader Toussaint meesterlijk wordt geportretteerd. Het loopt niet goed af met hem;

Op een dag ten slotte kwam de pias niet.
Het was in de zomer, stel ik me voor. Vooruit, het was in augustus. Een mooie hemel boog zich werktuiglijk over de oogsten en de hei, wierp harde schaduwen op het huis van de Peluchets. De oude vrouwtjes die in het dorp waren gebleven, gitzwarte waaksters op hun drempel, geduldig als het daglicht, zagen met hun zieneroog Toussaint van tijd tot tijd post vatten in de omlijsting van zijn donkere deur: in het weidse azuur probeerde hij de nog blauwere vlucht van de kraaien te duiden; hij liep de stal in voor een onduidelijk karweitje of een onbestemde gedachte, keek er naar de al te oude, nutteloze, naar het halfduister verbannen ossen…

Michon gebruikt soms lange zinnen maar dat is prima. Het is een boek om langzaam tot je te nemen en dan is de beloning groot. Het taalgebruik is bloemrijk en het is wel gemaniëreerd genoemd voor in een debuut (‘kijk eens hoe ik kan schrijven’), maar auteur P.F. Thomèse waardeert in zijn boeiende artikel in De Revisor juist die hoogdravendheid en pathos. Ik onderschtijf dat ten volle, ik heb er van genoten. In zijn latere werk heeft Michon dat meer achterwege gelaten en in het interview in De Avonden zegt vertaler Hofstede dat Michon heeft toegegeven met zijn debuut wellicht zijn meesterwerk te hebben geschreven.

Uit dat interview leer ik ook dat er een Joods gezegde is dat zegt dat je twee maal kan sterven. Eén maal fysiek, de tweede maal als je vergeten wordt. Michon heeft met zijn boek Roemloze levens een aantal karakters hiervoor behoed, maar tegelijkertijd zichzelf ook en terecht wat mij betreft. Ik vind de Nederlandse titel Roemloze levens de lading beter dekken dan de Franse titel overigens, Vies minuscules. Dat is meteen een groot compliment aan de vertaler, Rokus Hofstede. Ik spreek redelijk goed Frans, maar ik ben passages tegengekomen die ik met geen mogelijkheid zou kunnen terugvertalen in het Frans, ik moet echt het origineel er een keer bij hebben. Ik sta niet alleen in die opvatting, Hofstede heeft dit jaar de Martinus Nijhoff Vertaalprijs ontvangen en wat mij betreft, gebaseerd op dit boek, zeer terecht.

Vertaling; Rokus Hofstede show less

Misschien meer dan andere literaturen kent de Franse verschillende lastige heerschappen: schrijvers (meestal mannen) die niet de moeite doen om sympathiek over te komen, zelfs integendeel, en die van hun lezers vragen dat ze alle lelijkheid die ze beschrijven, maar voetstoots aanvaarden. En dat lukt ook, want hun eigenzinnige, afstotelijke en weerbarstige inhoud is meestal verpakt in een sublieme esthetische vorm. Louis-Ferdinand Celine en Michel Houllebecq zijn bekende voorbeelden hiervan, maar blijkbaar is Pierre Michon (° 1945) er ook zo eentje.
Toen ik dit boek (zijn debuut in 1984) een eerste keer las, moest ik echt vechten om het uitgelezen te krijgen. De lectuur is zonder meer taai te noemen. Michon gebruikt een woordenschat die show more ontzettend veel rijker is dan mijn toch niet al te beperkte kennis van het Frans toelaat eenvoudig te verstaan; bovendien componeert hij zijn zinnen in een wel heel onregelmatig ritme: over het algemeen zijn het lange zinnen, waarbinnen elk zinsdeel zijn eigen weg opgaat, devieert in een andere richting dan waar de zin mee begon. Lastig dus, al moet ik toegeven dat ik het na een tijdje wel wat gewoon werd en het procedé een zekere charme kreeg.
De inhoud dan: Michon presenteert ‘roemloze levens’, en in de eerste helft van het boek zijn dat vooral zijn voorvaderen, afkomstig uit een heel afgelegen streek in centraal-Frankrijk (de Creuse). Het zijn erg triestige levensverhalen, die me sterk deden denken aan de 19de -eeuwse naturalisten: bonkige, knoestige mensen die weinig zeggen en doen, en vooral hun lot ondergaan, geplaatst in een zeer kaal landschap. Geleidelijk aan komt ook de verteller zelf in beeld, letterlijk zelfs. En het is geen vleiend portret, integendeel, Michon (als we mogen veronderstellen dat hij de verteller is) blijkt een heel onsympathieke man die flink wat jaren heeft geworsteld met zichzelf, en vooral dan met zijn onvermogen om tot schrijven te komen, en dat ook afreageerde op zijn omgeving, in het bijzonder vrouwen (cultiveert Michon de misogynie van Celine?). Maar uiteindelijk blijkt de verteller-schrijvers met veel moeite zijn bestemming gevonden te hebben, en zijn creatieve krachten in de juiste vorm heeft gekregen, uitmondend in een slotparagraaf waarin zowat al zijn personages samenkomen.
Intussen heb je er als lezer ook een hele worsteling achter de rug, vooral met de compromisloze, weerbarstige stijl. Maar, zoals gezegd, dat wordt gecompenseerd door regelmatig sublieme scènes en beschrijvingen, zoals – tot slot – deze: “Le vent passe sur Saint-Goussaud ; le monde, certes, fait violence. Mais quelles violences n’a-t-til pas subies ? les fougères miséricordieuses cachent la terre malade ; y poussent du mauvais blé, des histoires niaises, des familles fêlées ; du vent le soleil surgit, comme un géant, comme un fou. Puis il s’éteint, comme s’est éteinte la famille des Peluchet : on dit ainsi, quand le nom cesse de s’apparier à des vivants. Seule le profèrent encore des bouches sans langue. Qui ment avec obstination dans le vent ? « Ik moet toegeven, Pierre Michon en dit boek zijn misschien niet echt mijn ding, maar dat hij tot de groten van de Franse literatuur behoort, dat staat buiten kijf! show less

A travers les vies anodines de huit de ses ancêtres, dans la ruralité profonde du département de la Creuse, l'auteur nous dépeint combien ces existences ont été vides, insipides, vite balayées dans les souvenirs de chacun. Sans jugements ni colère ou moqueries, juste leur redonner vie le temps de quelques pages, dans une langue somptueuse, parfois pompeuse, peut-être trop, comme s'il fallait en rajouter dans la maîtrise parfaite de cette langue française pour "rattraper" ce qui a tant manqué à ces êtres aux "vies minuscules" : les mots, l'expression de soi.
J'ai aimé mais j'ai parfois été dérangée par cette surenchère stylistique.

Il senso del libro:

...chi, se non ne prendessi qui atto, si ricorderebbe di André Dufourneau, finto nobile e agricoltore snaturato, che fu un bravo bambino, forse un uomo crudele, ebbe desideri impetuosi e lasciò traccia soltanto nella storia inventata da una vecchia contadina che non c'é più?
(pagina 30)

...interdetto come uno stilita ai piedi di un albero della cuccagna.
(pagina 135)

Scoprivo i libri, in cui ci si può nascondere così come fra le sottane trionfali del cielo. Imparavo che il cielo e i libri fanno male e seducono. Alieno ai giochi pedissequi, scoprivo che si può non imitare il mondo, non immischiarvisi, con la coda dell'occhio guardarlo farsi e disfarsi, e in un dolore reversibile in piacere gioire di non prendervi show more parte: all'intersezione tra lo spazio e i libri, nasceva un corpo immobile che ero ancora io e che fremeva interminabilmente nell'impossibile desiderio di conformare ciò che leggiamo alla vertigine del visibile.
(pagina 184) show less