Leo Pleysier

Pleysier vertolkt fantastisch het Kempengevoel, nog specifieker het Noorderkempengevoel. Soms volstaat één enkele passage om een boek neer te zetten, en in dit geval is dat het herkauwende koeienfragment.
Pleysier bezorgt mij telkens een aangename uitstap naar mijn jeugd en geboortestreek, alleen zouden die uitstappen wat langer mogen duren.

De Vlaamse auteur Leo Pleysier (°1945) heeft de mijlpaal van 75 jaar bereikt en blikt terug op zijn leven. Neen, het is gelukkig geen chronologische autobiografie of een thematische uiteenzetting van wijsheden geworden. Dat verwacht je natuurlijk ook niet van Pleysier, de man die de pen altijd bovenhaalt om hoogstpersoonlijke, bijna momentane impressies neer te zetten: het gewone moment vangen in de altijd vervliedende tijd.
En dat doet Pleysier ook hier: het is een ogenschijnlijk lukrake show more verzameling van momenten, van terugblikken, in diverse stijlregisters soms. Visuele en auditieve herinneringen, maar niet reconstruerend, niet proberend ze weer exact voor de geest te halen zoals het toen moet gebeurd zijn, maar duidelijk imaginatief, bewerkt vanuit het perspectief van een 75-jarige. Typisch is bijvoorbeeld de lange passage waarin zijn veel oudere broer Herman hem leert tekenen, tot blijkt dat die broer doodgeboren is.
Pleysier geeft in een kort, wat atypisch fragment de sleutel tot dit boek: “Als de tijd vliegt dan heeft de tijd vleugels, en dan is de tijd een vogeltje. En dat vogeltje wil ik vangen en opsluiten in een kooi. (want op die manier kan ik het beestje van dichtbij bekijken en beluisteren.) Als het vogeltje lang genoeg gevangen heeft gezeten, en ik het deurtje van de kooi openzet, zal het vogeltje wegvliegen. […] En als het vogeltje wegvliegt, dan is niet alleen het vogeltje maar ook de tijd weer vrij.”
Precies dat doet Pleysier dus ook in dit boekje: zijn tijd, zijn leven vangen, opsluiten en van dichtbij bekijken en beluisteren. En zoals altijd doet hij dat in een simpel, bijna spreektalige taalregister, met een onpretentieuze, Vlaams-Kempische toon. Heel gewoontjes, zonder franje, simpelweg mooi, zonder meer. show less

Nadat hij over zichzelf, zijn moeder, zijn zus, zijn tante non en zijn broer had geschreven, heeft Leo Pleysier zich gewaagd aan de figuur die zijn gevoelige schrijverschap onrechtstreeks misschien het meest heeft bepaald: zijn vader, voor wiens geweld hij als kleine jongen onder tafel vluchtte. Op nieuwjaarsdag komen de kinderen met hun partner en kroost zoals elk jaar samen voor een gezellige reünie: er worden nieuwjaarsbrieven voorgelezen, cadeautjes gegeven, er wordt gepraat, gespeeld show more en gekaart. Heel herkenbaar lijkt het allemaal, maar al gauw verschijnen er barsten in de taferelen van knusse gezelligheid die hier worden opgeroepen. De overleden vader vond zulke samenkomsten maar verloren tijd. Herinneringen komen los: hoe hij 'vergat' zijn dochter van kostschool af te halen, hoe hij als veehandelaar omging met de dieren, hoe hij elders vol grappen zat en thuis afwezig was of bijna geen onderscheid meer maakte tussen dieren en kinderen. Er wordt in zijn verleden gegraven van doortastend verzetsman, smokkelaar, patserig chauffeur en roekeloos motorrijder. De oudste zoon Robert neemt het door dik en dun voor zijn vader op, de drie dochters denken met gemengde gevoelens aan hem terug en Peter, de schrijver, moet er door een operatie aan zijn stembanden het zwijgen toe doen. De aangetrouwde familie kan er niet echt bij dat het verleden zo aanwezig kan blijven, de kinderen zo aan elkaar bindt en doet lachen om wat eigenlijk meer een reden zou moeten zijn om te huilen.

Eeuwen geleden werden er in de literatuur emblemata voortgebracht: kunstige rijmen, die het Hollandse leven van alledag afbeelden en uitleggen, en er een stuk levenswijsheid uit putten. De veelstemmige prozafragmenten die Pleysier 'van horen zeggen' samenbrengt, hebben geen uitgesproken morele pretenties. Daarvoor zijn ze haast te banaal, te terloops. Ze worden tegengesproken en gerelativeerd, al is het maar door de rondlopende (kleine) kinderen die op tijd en stond de aandacht opeisen en iedereen terughalen naar het nu. Tussen de regels zit meer. Bestaan er wel 'banale' dingen? Hoe dun is de scheidingslijn tussen levensdrang en geweld? Wat kunnen mensen dieren aandoen en elkaar? En hoe gaan ze om met wat Brecht 'andere kleine dieren' noemde: kinderen? Dit is een onnadrukkelijk boek, door en door kunstig gecomponeerd maar met de schijn (en de glans) van het vanzelfsprekende. Van Pleysiers familieportretten is dit het rijkst aan, soms extreme, contrasten. Het is geen toeval dat warm en koud, licht en donker, zacht en wreed, het tragische en het komische hier elkaar op de meest onverwachte momenten aflossen. Als je let op de manier waarop de verschillende passages aan elkaar worden geschakeld en het begin en het slot zich ook tot de lezer richten, merk je hoeveel esprit er in dit boek zit. "Ik schrijf omdat ik niet kan spreken", zei de auteur 's in een vraaggesprek. In Volgend jaar in Berchem zwijgt de schrijver nog meer dan in de vorige boeken, maar hoe veelzeggend. (EdS) show less

Ik heb dit boek al jaren geleden gelezen en herlezen en het is in één woord PRACHTIG. Nu ga ik het ontdekken als luisterboek; het wordt voorgelezen door de auteur zelf en de eerste fragmenten zijn veelbelovend, maar het gekke is: ik krijg nu steeds brokken in de keel, terwijl ik bij het lezen alleen vooral heel erg vaak moest (glim)lachen.
Dat het werk mij zo buitengewoon aanspreekt komt ook wel een beetje, denk ik, omdat ik uit het zuiden van Nederland kom en de Belgische Kempen niet erg show more ver van mijn geboren-en-getogen-plaats verwijderd zijn. Er is heel veel streektaal (eigenlijk alleen maar) in gebruikt; ik kan me voorstellen dat dit voor NoordNederlanders wat lastiger is; die zullen ongetwijfeld dit gesproken boek veel beter begrijpen dan de geschreven versie.
Voor wie niet weet wat dit boek is: een monoloog van een dode, opgebaarde moeder en de luisteraar is haar zoon. De moeder heeft haar hele leven de oren van alle kinderhoofden er af gekletst en dood gaat ze er vrolijk mee door. Dat is heel troostrijk! O, ik verheug me bijzonder op deze 3 cd's.

18-3-2010: En de blijde verwachting is helemaal ingelost. Leo Pleysier kan niet alleen mooi schrijven, maar ook heel mooi lezen. Wel jammer dat ik nooit de toneel-monoloog heb gezien van dit boek, gespeeld door Tine Malschaert (?). Mensen die erbij waren vonden het een geweldige belevenis. show less